سودان بین جنگ و صلح تحمیلی ایستاده است

در سودان، درگیری‌های داخلی با شدت ادامه دارد و بیش از ۱۰۰ هزار نفر جان خود را از دست داده‌اند و میلیون‌ها نفر دیگر آواره شده و با ناامنی غذایی و فروپاشی خدمات پایه‌ای روبه‌رو هستند. وضعیت انسانی به‌طور فزاینده‌ای بحرانی شده است، به‌ویژه پس از تصرف الفاشر توسط نیروهای شبه‌نظامی واکنش سریع (RSF) در اکتبر، که تنها اکنون اجازه ورود کمک‌های حداقلی داده‌اند. گسترش جغرافیایی جنگ و استفاده از پهپادهای پیشرفته در مناطق دور از خطوط مقدم سنتی نشان‌دهنده عمق بحران و تهدیدی جدی برای انسجام دولت سودان است. به‌رغم اعلام آتش‌بس انسانی توسط گروه چهارتایی متشکل از مصر، عربستان سعودی، امارات و ایالات متحده در سپتامبر، جنگ داخلی شدت یافته است. رئیس شورای نظامی انتقالی، عبد الفتاح البرهان، پس از شکست اکتبر در الفاشر، به خارطوم بازگشته و با سفر به آنکارا، قاهره، مسکو و ریاض به دنبال تقویت حمایت‌های سیاسی و نظامی بین‌المللی بوده است، در حالی که نیروهای RSF بخش عمده‌ای از کوردوفان و دارفور را در اختیار دارند. تلاش‌ها برای ارائه کمک‌های انسانی با کمبود شدید منابع روبه‌روست و هرچه درگیری طولانی‌تر شود، سازمان‌های امدادی امکان دسترسی به جمعیت نیازمند را کمتر خواهند داشت.

تنش‌های جدی میان عربستان و امارات باعث ناکارآمدی گروه چهارتایی به‌عنوان میانجی دیپلماتیک شده و ایالات متحده نیز به دلیل رقابت میان شرکا، قادر به اقدام موثر نیست. گزارش‌ها حاکی از احتمال واکنش پاکستان از ارتش سودان به مبلغ ۱.۵ میلیارد دلار است که از سوی عربستان تامین مالی می‌شود. عربستان و مصر نیز به‌طور گزارش‌شده مسیر هوایی محموله‌ها از امارات را بسته‌اند، هرچند امارات مسیرهای جایگزین برای تجهیز RSF دارد. اخیراً، مصر یک کاروان تسلیحاتی در لیبی را هدف قرار داده است تا از قاچاق بیشتر جلوگیری کند.

نیروهای ارتش سودان و RSF آمادگی مصالحه ندارند و RSF همچنان به دنبال تسلط بر کوردوفان و پیشروی به سمت خارطوم است. اگر حمایت‌های بین‌المللی از هر دو طرف ادامه یابد، درگیری ممکن است به یک وضعیت بحرانی منجمد یا تقسیم رسمی کشور منجر شود، در حالی که هدف اکثر جامعه بین‌المللی یعنی آتش‌بس و انتقال به حکومت مدنی، با شرایط موجود بسیار دور از دسترس است.

وضعیت موجود می‌تواند منجر به تقسیم غیررسمی جغرافیایی سودان شود، به‌گونه‌ای که RSF اکثر دارفور و بخش‌های زیادی از کوردوفان را کنترل کند و ارتش مرکز، شرق و شمال را در اختیار داشته باشد، در حالی که مناطق خاکستری همچنان شاهد درگیری مداوم باشند. این وضعیت به ایجاد نهادهای محلی با مدیریت مستقل و رقابت گروه‌های قومی و قبیله‌ای برای منابع و نفوذ منجر می‌شود و سودان را به نقطه‌ای بحرانی در ناپایداری منطقه تبدیل می‌کند. ممکن است همکاری‌های اقتصادی حداقلی، مانند توافق جنوب سودان در منطقه نفتی هیگلیگ، برقرار شود تا اقتصاد حداقلی حفظ شود. تنها چشم‌انداز واقعی برای آتش‌بس قطع حمایت‌های خارجی از ارتش سودان و RSF است که نیازمند پایان اختلاف عربستان و امارات و توقف حمایت‌های خارجی از طرفین درگیر است. حتی در صورت ایجاد آتش‌بس، چالش‌های بازسازی حکومت مدنی و حضور احتمالی مجدد نیروهای اسلام‌گرا باقی می‌ماند و تقسیم نیروهای انقلابی «آزادی و تغییر» مانع از ایجاد جایگاه مذاکره قوی آنها در برابر طرف‌های نظامی می‌شود. بنابراین، سال ۲۰۲۶ همچنان برای سودان و مردم آن دشوار خواهد بود و جنگ به احتمال زیاد ادامه خواهد یافت./ منبع