محرکهای داخلی نزدیکی هند و چین
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «محرکهای داخلی نزدیکی هند و چین» نوشته توشار جوشی (Tushar Joshi) در بنیاد آبزرور (Observer Research Foundation) منتشر شده است. بهرغم نقش تعرفههای سنگین دولت ترامپ در تشدید تنشهای تجاری، نزدیکی اخیر هند به چین بیش از آنکه حاصل فشارهای خارجی باشد، ریشه در الزامات و آسیبپذیریهای اقتصادی داخلی دارد که دهلینو را ناگزیر به احیای روابط با پکن کرده است. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
سفر اخیر نارندرا مودی، نخستوزیر هند، به تیانجین برای شرکت در نشست سازمان همکاری شانگهای نخستین سفر او به چین پس از درگیری مرگبار گالوان در سال ۲۰۲۰ و پس از هفت سال بود. این دیدار پس از سفر وانگ یی، وزیر خارجه چین، به دهلینو انجام شد و نشانهای از توازنجویی هند در برابر تیرگی روابط با آمریکا تلقی شد. برخی تحلیلگران این وضعیت را «صلح سرد» و موقتی دانستند. هرچند تعرفه ۵۰ درصدی دولت ترامپ بر صادرات هند در تشدید این رویکرد نقش داشت، اما این نزدیکی از الزامات عمیقتری در اقتصاد داخلی هند سرچشمه میگیرد که دولت را به ثباتبخشی به روابط نامتوازن با چین واداشته است.
روایت غالب، رویکرد هند به چین را واکنشی به حمایتگرایی اقتصادی آمریکا میداند، اما این تبیین، فشارهای ساختاری در اقتصاد هند را نادیده میگیرد. حتی پیش از تعرفههای آمریکا، کسری تجاری هند با چین رو به گسترش بود. واردات از چین در سال مالی ۲۰۲۵ به رکورد ۱۱۳/۴۵ میلیارد دلار رسید و کسری تجاری به ۹۹/۲ میلیارد دلار افزایش یافت. در پانزده سال گذشته، واردات از چین ۲/۳ برابر سریعتر از سایر کشورها رشد کرده و وابستگی ساختاری هند به چین را آشکار کرده است.
محدودیتهای پس از درگیری گالوان این وابستگی را تشدید کرد. هند برای نشان دادن قاطعیت سیاسی، مجوز سرمایهگذاری و ویزای اتباع چینی را محدود و پروازهای مستقیم را متوقف کرد، اما این سیاستها بر بخشهایی که به سرمایه و زنجیرههای تأمین چینی وابسته بودند، آسیب زد. بخش خودروهای برقی که ستون راهبرد انرژی غیرفسیلی هند تا سال ۲۰۳۰ است، به دلیل محدودیت صادرات عناصر نادر از سوی چین در ماه آوریل ۲۰۲۵ دچار رکود شد و تولید شرکت باجاج تقریباً نصف گردید. همچنین محدودیت صادرات اوره چین در سال ۲۰۲۴ سبب کاهش ۲۰ درصدی واردات اوره هند شد و امنیت کشاورزی را به خطر انداخت.
در صنعت داروسازی نیز حدود ۷۰ درصد مواد اولیه دارویی هند از چین تأمین میشود و همهگیری کرونا آسیبپذیری این بخش را نمایان ساخت. محدودیت ویزای متخصصان چینی موجب توقف بهرهبرداری از ماشینآلات صنعتی نصبشده در کارخانههای هند شد و لغو پروازهای مستقیم، هزینه و زمان تجارت را افزایش داد. سرمایهگذاری نیز آسیب دید؛ پروژه یکمیلیارددلاری خودروسازی BYD لغو شد و با وجود هشدار گزارش اقتصادی دولت، سرمایهگذاری مستقیم چین در سال ۲۰۲۳ به ۶۰/۳۷ میلیون دلار کاهش یافت.
با وجود هزینههای داخلی، دهلینو بر «اصل تقدم مرزها» پافشاری کرد؛ یعنی عادیسازی کامل را مشروط به پیشرفت در حل اختلافات مرزی دانست. گفتوگوهای مکرر در قالب مکانیسمهای مشورتی و نظامی، بازگشایی تدریجی کانالهای دیپلماتیک را ممکن ساخت. دیدارهای مودی و شی جینپینگ و سپس مذاکرات وزرای خارجه و نمایندگان ویژه دو کشور در سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵، نشانههایی از احیای تعاملات و کاهش تنشها بود. فشار محافل اقتصادی داخلی هند برای تسهیل سرمایهگذاری چینی نیز در این روند مؤثر بود.
سفر اخیر وانگ یی به دهلینو نقطهعطفی در این روند بود و توافقهایی برای ازسرگیری پروازهای مستقیم، تجارت مرزی و تأمین عناصر حیاتی چون عناصر نادر و اوره به دست آمد. با وجود این، نزدیکی روابط بیشتر تاکتیکی است تا راهبردی. وابستگی عمیق در بخشهایی چون خودروهای برقی و داروسازی مانع گسست سریع از چین میشود. بنابراین، در کوتاهمدت بازتعامل محتاطانه اجتنابناپذیر است، اما برای حفظ استقلال راهبردی، هند باید در عین تنوعبخشی زنجیرههای تأمین و جذب سرمایه هدفمند چینی، بر ثبات مرزی، ارتقای ظرفیت صنعتی و رفع موانع غیرتعرفهای تمرکز کند. در نهایت، نزدیکی هند و چین تنها نتیجه فشارهای واشنگتن نیست، بلکه محصول اجتنابناپذیر آسیبپذیریهای ساختاری اقتصاد هند است که اکنون جهت سیاست خارجی این کشور را تعیین میکند./ منبع
