آیا می‌توان از سقوط تجارت آمریکا و چین جلوگیری کرد؟

آمریکا و چین بار دیگر درگیر رویارویی اقتصادی شده‌اند. در روز ۱۰ اکتبر، دونالد ترامپ از اعمال تعرفه‌ صددرصدی تازه بر واردات چین از اول ماه نوامبر و نیز محدودیت‌های جدید صادرات نرم‌افزارهای حیاتی خبر داد. این تصمیم تعرفه برخی کالاها را به ۱۳۰ درصد می‌رساند و آتش‌بس شکننده‌ی ماه آگوست را پایان می‌دهد. پکن نیز در روز ۹ اکتبر با گسترش کنترل صادرات عناصر نادر خاکی، که برای نیمه‌رساناها و خودروهای برقی حیاتی‌اند، مقابله کرد و از اول ماه دسامبر صدور آن‌ها را منوط به مجوز نمود. همچنین چین تحقیقات ضدانحصار علیه شرکت کوالکام را آغاز کرد و از روز ۱۴ اکتبر هزینه‌های بندری جدیدی بر کشتی‌های مرتبط با آمریکا وضع کرد که متقابلاً هزینه‌های مشابه واشنگتن علیه کشتی‌های چینی را پاسخ می‌دهد. این اقدامات مسیرهای تجاری جهانی را تهدید کرده و موجب افت دو درصدی بهای نفت و جهش ارزش سهام شرکت‌های معدنی عناصر نادر در آمریکا شد. وزارت بازرگانی چین اعلام کرد در برابر «ارعاب آمریکا تا پایان ایستادگی می‌کند»، اما ریشه‌های این رقابت تغییری نکرده است.

به‌رغم تنش‌های تازه، ساختار کلی روابط چین و آمریکا همچنان مبتنی بر رقابت راهبردی و کاهش تدریجی وابستگی متقابل در حوزه‌های حساس مانند فناوری و زنجیره تأمین است. این وضعیت بازتابی از جنگ سرد نیست بلکه رقابتی عمیق در چارچوب پیوندهای اقتصادی است. هر دو کشور با وجود حجم بالای مبادلات تجاری، به‌طور هم‌زمان در مسیر تقابل و تعامل حرکت می‌کنند. توافق‌های پیشین مانند «فاز نخست» تنها وقفه‌ای کوتاه در اختلافات ایجاد کردند. اکنون ابزارهای اقتصادی در خدمت اهداف ژئوپولیتیکی قرار گرفته‌اند: تسلط فناورانه و امنیت ملی.

افزایش تنش‌ها تاکتیکی است، نه گسستی کامل. اجلاس سران اُپِک در سئول در اواخر ماه اکتبر می‌تواند فرصتی برای دیدار ترامپ و شی جین‌پینگ باشد. نشانه‌هایی از تمایل دو طرف به گفت‌وگو دیده می‌شود؛ ازجمله بیانیه وزارت بازرگانی چین که تأکید کرد کنترل صادرات به معنای ممنوعیت نیست. مقامات آمریکایی نیز از ادامه تدارکات برای نشست خبر داده‌اند. پنجره‌ای محدود برای جلوگیری از تشدید تقابل باقی است و سابقه نشان می‌دهد بحران‌های مشابه پیش‌درآمد امتیازدهی بوده‌اند.

چین با دو ارزیابی تصمیم به سخت‌گیری در صادرات عناصر نادر گرفته است: نخست، پیشرفت داخلی در صنایع نیمه‌رسانا و هوش مصنوعی که وابستگی به تراشه‌های آمریکایی را کاهش داده است؛ دوم، درک این‌که عناصر نادر ابزاری راهبردی‌اند و کنترل آن‌ها می‌تواند هزینه‌ سیاست مهار واشنگتن را بالا ببرد. در مقابل، آمریکا نیز با تسلط بر نرم‌افزار، طراحی تراشه و نظام مالی اهرم‌های فشار مؤثری دارد. با این حال، سیاست تعرفه‌های فراگیر خطرناک است و ممکن است مقاومت چین را تشدید و بازارهای جهانی را بی‌ثبات کند. بنگاه‌های اقتصادی هر دو کشور خواهان ثبات‌اند.

احتمال دارد این تنش‌ها به مذاکرات منتهی شود و توافقی محدود در زمینه تعویق تعرفه‌ها یا تسهیل صادرات حاصل گردد، هرچند این چرخه‌ی تقابل و آشتی در بلندمدت پایدار نیست و به نظام تجاری چندجانبه لطمه می‌زند. مهار این چرخه مستلزم سازوکارهای اعتمادساز و گفت‌وگوهای مستمر در سطح کارشناسی است. توافق‌های بخشی در حوزه عناصر نادر و نرم‌افزار می‌تواند ثبات نسبی ایجاد کند. آمریکا باید بر تقویت تولید داخلی و تنوع منابع تمرکز کرده و از اقدامات افراطی پرهیز کند؛ در مقابل، چین نیز با پرهیز از ابزارسازی اقتصادی می‌تواند تصویر قدرتی مسئول‌تر ارائه دهد. در نهایت، رقابت آمریکا و چین مسئله‌ای دائمی است که باید آن را مدیریت کرد نه پایان داد. اجلاس اُپک فرصتی برای گام‌های کوچک در مسیر مهار این روند است، زیرا در جهانی درهم‌تنیده، مهار رقابت بهتر از گسست کامل است./ منبع