چین در حالت تهاجمی: برنامه‌های پکن برای بهره‌برداری از عقب‌نشینی آمریکا

خروج آشکار واشنگتن از نظام قدیمی جهانی، که توسط ترامپ و مارکو روبیو «منسوخ و ابزاری بر ضد آمریکا» خوانده شد، موجب گسترش فضای مانور چین شده است. چین در ابتدای این دوره با احتیاط واکنش نشان داد، اما اکنون با دست بالا، از عقب‌نشینی و بی‌اعتنایی آمریکا نسبت به متحدان و نهادهای چندجانبه بیشترین بهره را می‌برد. شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، از طریق اجلاس سازمان همکاری شانگهای، شراکت با روسیه و هند، و برگزاری رژه نظامی با همراهی رهبران کره شمالی و روسیه، تصویری جدید از محور قدرت اوراسیایی را ارائه داد. اقدام ترامپ به تماشاچی بدل کردن آمریکا در تحولات جهان، زمینه را برای نقش‌آفرینی پایدارتر چین فراهم کرد.

رهبران چین اکنون از این فرصت استفاده می‌کنند تا نه با حذف آمریکا بلکه با تبدیل شدن به محور چندقطبی جدید جهان، توازن را در نهادهای بین‌المللی به‌نفع پکن تغییر دهند و مرکز ثقل سازمان‌هایی چون سازمان ملل را به‌سمت چین جابجا کنند. این راهبرد به‌جای واژگونی نظم موجود، هدفش بهره‌برداری از عقب‌نشینی و تضعیف آمریکا است. رفتار چین نه صرفاً نمادین، بلکه همراه با اقدامات عملی در فرمانروایی اقتصادی، دیپلماسی و فن‌آوری از جمله کاهش تعرفه‌ها برای آفریقا، حمایت از اصلاحات سازمان تجارت جهانی به‌نفع کشورهای درحال‌توسعه، و سازمان‌دهی کنفرانس جهانی هوش مصنوعی با شعار «همبستگی جهانی در عصر هوش مصنوعی» است.

در این میان، چین خود را نه مخل نظم جهانی، بلکه مدافع آن معرفی می‌کند و با ابتکارهایی مانند «ابتکار حکمرانی جهانی»، «ابتکار توسعه»، «ابتکار تمدنی» و «ابتکار امنیت جهانی» تلاش می‌کند تا قواعد جدیدی را پایه‌ریزی کند که به‌نفع پکن باشد. این اقدامات با گسترش مشارکت‌های امنیتی، دیپلماسی اقتصادی و پروژه‌های فناوری مانند راه ابریشم دیجیتال همراه است. ورود ایران به سازمان همکاری شانگهای، افزایش تجارت چین-غرب آسیا تا صدها میلیارد دلار و تسلط چین بر بخش انرژی و فناوری منطقه، نمایانگر شتاب گرفتن قدرت چین در کنار عقب‌نشینی راهبردی آمریکا است.

البته این مسیر بدون مانع نیست و کشورهای منطقه همچنان از وابستگی بیش‌ازحد به چین هراس دارند و پکن باید با رقابت فناوری، بی‌ثباتی منطقه‌ای و اختلافات مرزی کنار بیاید. کشورهای منطقه در صورت ناکامی چین یا ادامه سیاست انحصاری می‌توانند با کاهش وابستگی به هر دو قدرت، راهبردهای مستقل‌تری را اتخاذ کنند./ منبع