بازتنظیم روابط چین و هند؟ نشست مودی و شی چه معنایی دارد

در ۳۱ آگوست ۲۰۲۵، نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در حاشیه اجلاس سازمان همکاری شانگهای در تیانجین دیدار خواهد کرد. این نخستین سفر یکی از دو رهبر به کشور مقابل در ۶ سال اخیر است و پس از سفر اخیر وانگ یی، وزیر خارجه چین، به هند برای گفت‌وگو با سوبرامانیام جایشانکار و آجیت دووال صورت می‌گیرد. روابط چین و هند در سال‌های اخیر به‌دلیل درگیری مرزی در هیمالیا در سال ۲۰۲۰ که دست‌کم ۲۴ کشته برجای گذاشت، متشنج بوده است. اما همزمان با افزایش تنش میان ایالات متحده و هند بر سر تعرفه‌های جدید واشنگتن، برخی کارشناسان این دیدار را نقطه عطفی در روابط دو قدرت آسیایی با پیامدهایی برای مناسبات دهلی نو و واشنگتن می‌دانند.

این دیدار فراتر از ملاقات‌های کوتاه حاشیه‌ای گذشته، گفت‌وگویی جدی خواهد بود. اهمیت آن به‌ویژه در شرایط بحرانی روابط هند و ایالات متحده بیشتر می‌شود. این وضعیت پرسش‌هایی را درباره جهت‌گیری راهبردی دهلی نو برانگیخته است. یکی از موضوعات اصلی گفت‌وگو، مرز مورد مناقشه خواهد بود؛ مسئله‌ای که از دهه‌ها پیش لاینحل مانده و حتی جنگ سال ۱۹۶۲ و درگیری مرگبار ۲۰۲۰ در منطقه گالوان را رقم زده است. سفر وانگ یی برنامه‌ای برای ازسرگیری مذاکرات مرزی ارائه کرد که شامل «دستاوردهای زودهنگام» در بخش‌هایی آسان‌تر از مرز است؛ هرچند ۲۴ دور مذاکره تاکنون بی‌نتیجه بوده است.

موضوع تجارت نیز جایگاه مهمی دارد. چین همچنان بزرگ‌ترین شریک تجاری کالا برای هند است، گرچه سطح مبادلات با ایالات متحده نزدیک است. اما کسری تجاری هند در برابر چین سال‌هاست مایه نگرانی دهلی نو است، در حالی که در روابط با ایالات متحده، هند مازاد تجاری دارد. از دیگر محورهای احتمالی، ازسرگیری پروازهای مستقیم متوقف‌شده از دوران همه‌گیری و سپس مناقشه گالوان خواهد بود. این اقدام می‌تواند تسهیل ویزا و افزایش تماس‌های مردمی و تجاری را به‌دنبال داشته باشد. همچنین همکاری آبی موضوعی است که دو طرف مطرح کرده‌اند. رودخانه برهماپوترا که در تبت سرچشمه می‌گیرد و برای شمال‌شرقی هند حیاتی است، با ساخت سد چین بر آن به موضوعی حساس تبدیل شده است.

پاکستان نیز به احتمال زیاد در دستور کار خواهد بود. روابط نزدیک چین با پاکستان و تصمیم اخیر هند برای تعلیق پیمان آب‌های رود سند پس از حمله تروریستی کشمیر در آوریل، احتمال طرح این موضوع از سوی پکن را افزایش می‌دهد. در مقابل، مودی نیز نگرانی‌های دهلی نو درباره تروریسم فرامرزی را مطرح خواهد کرد؛ هرچند دستیابی به پیشرفت چشمگیر در این زمینه بعید است.

نباید انتظار دستاوردهای بزرگ از این نشست داشت، بلکه باید منتظر اعلام گام‌های کوچک در مسیر تعامل دوباره بود؛ از جمله احتمال رفع ممنوعیت تیک‌تاک و دیگر سکوهای چینی در هند. حساسیت موضوعات مرزی و اقتصادی مانع از توافقات بزرگ خواهد شد. با این حال، برخی تحلیلگران این دیدار را «بازتنظیم» روابط می‌دانند. این در حالی است که تصمیم دولت ترامپ برای اعمال تعرفه ۲۵درصدی بر کالاهای هندی و افزودن ۲۵ درصد دیگر به‌دلیل خرید نفت روسیه، موجب تنش جدی در روابط هند و واشنگتن شده است. برخورد متفاوت واشنگتن با هند و چین در موضوع واردات نفت روسیه، پرسش‌هایی درباره راهبرد ایالات متحده ایجاد کرده است.

در سطح جهانی، همکاری چین و هند در چارچوب‌هایی مانند بریکس، بانک توسعه جدید و بانک سرمایه‌گذاری زیرساخت آسیا می‌تواند تقویت شود. همچنین احتمال دارد دو کشور در حوزه حاکمیت جهانی و مسائل جنوب جهانی اشتراک موضع نشان دهند. بنابراین، این نشست بیش از آنکه به حل اختلافات دیرینه بیانجامد، می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های محدود دوجانبه و تقویت مواضع مشترک در مجامع چندجانبه باشد./ منبع