جاه‌طلبی چندقطبی چین، آمریکا را به واکنش واداشته است

در اجلاس سازمان همکاری شانگهای در تیانجین در سپتامبر ۲۰۲۵، شی جین‌پینگ همراه با ولادیمیر پوتین و نارندرا مودی پیشنهادهایی برای بانک توسعه، گسترش خدمات ماهواره‌ای بیدو و همکاری در فناوری سبز، هوش مصنوعی و زیرساخت‌ها ارائه کرد. این پیام روشن بود: سازمان همکاری شانگهای دیگر صرفاً یک انجمن امنیتی نیست، بلکه به بستری برای ارائه جایگزین‌های اقتصادی و سیاسی برای نظم تحت رهبری غرب تبدیل شده است. سازمان همکاری شانگهای از گروه ۵ شانگهای در دهه ۱۹۹۰ برای غیرنظامی‌کردن مرزهای پساشوروی آغاز شد و تا سال ۲۰۰۱ با اضافه‌شدن ازبکستان به تمرکز بر ضدتروریسم گسترش یافت. اکنون سازمان همکاری شانگهای ۴۰ درصد جمعیت جهان و حدود ۲۳ درصد تولید ناخالص داخلی جهانی (۲۴ تریلیون دلار در ۲۰۲۳) را با رشد قوی‌تر نسبت به گروه ۷ دربرمی‌گیرد. اعضای جدید شامل ایران (عضویت در سال ۲۰۲۳) هستند و کشورهایی مانند ترکیه در انتظار پیوستن‌اند.

این تحول بدون پاسخ نمانده است. اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، شی و مودی را «بازیگران بد» خواند و اجلاس را «نمایشی» توصیف کرد. دونالد ترامپ در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال، با اشاره به رژه روز پیروزی پکن، کمک آمریکا به چین در جنگ جهانی دوم را یادآوری کرد. واشنگتن این را نشانه‌ای از هم‌سویی تجدیدنظرطلبانه می‌بیند، اما در پکن به‌عنوان تئاتر سیاسی برای مخاطب آمریکایی تلقی می‌شود. این لفاظی تلاش‌های شی برای ارائه سازمان همکاری شانگهای به‌عنوان جایگزینی مشروع برای جنوب جهانی را تضعیف می‌کند. هند در این میان تعادل ظریفی را حفظ می‌کند: وابسته به سرمایه و فناوری آمریکا، اما متکی به سامانه‌های دفاعی روسیه و درهم‌تنیده با چین. روسیه، گرفتار تحریم‌ها، به آسیا وابسته‌تر شده و در سال ۲۰۲۳ بیش از یک‌سوم نفت هند را تأمین کرد.

جاه‌طلبی‌های پکن نظام‌مند است. چین از طریق سازمان همکاری شانگهای و بریکس، سکوهای مالی و فناوری به‌عنوان جایگزین صندوق بین‌المللی پول، بانک جهانی و جی‌پی‌اس آمریکا می‌سازد. بانک توسعه جدید بریکس بیش از ۳۰ میلیارد دلار وام تصویب کرده و بیدو در تقریبا ۱۵۰ کشور پذیرفته شده است. تمرکز پکن بر آب‌وهوا، هوش مصنوعی و مسائل مالی در جنوب جهانی جذاب است، اما وابستگی به چین، که ۳۰ درصد تولید جهانی را دارد، بهای آن است. این رقابت‌ها در منطقه هند-آرام متمرکز است؛ جایی که ۶۰ درصد تجارت دریایی جهان، مراکز نیمه‌رسانا و ذخایر مواد معدنی حیاتی قرار دارند. پاسخ‌های واشنگتن، از جمله سرزنش از سوی بسنت و پست تمسخرآمیز ترامپ، مقاومت ریشه‌دار را نشان می‌دهد. مسیر سازمان همکاری شانگهای از پیمان مرزی به صحنه‌ای برای جایگزین‌های نظام‌مند، تغییر مرکز ثقل سیاست جهانی را نشان می‌دهد. آینده به این بستگی دارد که آیا این اجلاس‌ها ژست سیاسی تلقی می‌شوند یا آغازی برای نظم جهانی جدید./ منبع