راه طولانی اردوغان به‌سوی ترامپ

در دوره ریاست‌جمهوری جو بایدن، روابط ترکیه و آمریکا متشنج بود و اردوغان از دیدار رسمی در کاخ سفید محروم ماند. اقدام بایدن در به‌رسمیت‌شناختن نسل‌کشی ارامنه، انتقاد از وضعیت حقوق بشر ترکیه و دیدار سفیر آمریکا با مخالفان سیاسی ترکیه باعث واکنش تند مقامات آنکارا شد. حوادثی مانند حمله تروریستی استانبول در سال ۲۰۲۲ و اتهام حمایت واشنگتن از نیروهای کرد سوریه، اختلافات را تشدید کرد. عملیات نظامی ترکیه در سوریه به‌دلیل مخالفت بایدن نیمه‌کاره ماند و سرنگونی پهپاد ترکیه‌ای توسط آمریکا در ماه اکتبر سال ۲۰۲۳ نماد تنش شد. علاوه‌بر این، جنگ روسیه و اوکراین موجب اعمال تحریم بر شرکت‌های ترکیه‌ای و تهدید پروژه هسته‌ای آک‌کویو گردید. آغاز جنگ غزه در سال ۲۰۲۴ نیز به انتقاد شدیدتر اردوغان از آمریکا انجامید.

پس از پیروزی مجدد اردوغان در انتخابات سال ۲۰۲۳، تلاش برای بهبود روابط با بایدن آغاز شد و موافقت ترکیه با عضویت فنلاند و سوئد در ناتو تمجید آمریکا را برانگیخت. با این حال، دیدار رسمی با بایدن لغو شد و اختلافات در زمینه سوریه، اوکراین و قفقاز باقی ماند. پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا با استقبال مثبت آنکارا همراه شد؛ ترکیه امیدوار بود تحریم‌های «مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم» لغو، مسئله کردهای سوریه حل و راه‌حلی برای جنگ اوکراین پیدا شود. روابط شخصی میان ترامپ و اردوغان مثبت آغاز شد و ترامپ از نقش ترکیه در سوریه و قفقاز تمجید کرد.

ابتکارات ترامپ درباره صلح اوکراین، با وجود کنارگذاشته‌شدن اولیه ترکیه، به بازگشت نقش میانجی‌گر استانبول انجامید و مذاکرات آمریکا-روسیه و روسیه-اوکراین در استانبول برگزار شد. در ماه سپتامبر سال ۲۰۲۵ اردوغان پس از مدت‌ها به کاخ سفید رفت. پیش از دیدار، مصاحبه‌ای با فاکس نیوز باعث سوءتفاهم شد که دولت ترکیه آن را اصلاح کرد. دیدار دو ساعته به تمجید ترامپ از اردوغان و امید به لغو تحریم‌ها انجامید، اما ترامپ شرط فروش هواپیماهای اف-۳۵ را توقف خرید نفت از روسیه تعیین کرد. وابستگی انرژی ترکیه به روسیه (۴۰درصد گاز و ۹۰درصد نفت) و فشار اقتصادی داخلی مانع بزرگی بود.

در موضوع غزه، ضمن توافق بر آتش‌بس، اختلاف بر سر حفظ حماس باقی ماند؛ اردوغان از رویکرد مسالمت‌آمیز حمایت کرد، اما ترامپ چراغ سبز به اقدام نظامی داد و مخالفت خود با شناسایی دولت فلسطین اعلام نمود. مسئله فلسطین برای اردوغان دارای اهمیت داخلی و ایدئولوژیک است و مخالفان داخلی او را به نرمش در برابر اسرائیل متهم می‌کنند. در خصوص اوکراین، فشار کاخ سفید بر کاهش خرید نفت روسیه می‌تواند نقش میانجی ترکیه و روابط جدید با آمریکا را تهدید کند.

تنها نتیجه ملموس مذاکرات، یادداشت تفاهم همکاری هسته‌ای غیرنظامی بود که شامل امکان مشارکت شرکت‌های آمریکایی در نیروگاه‌های آینده ترکیه است. هر دو طرف دیدار را مثبت ارزیابی کردند و اردوغان هدف افزایش تجارت دوجانبه به یک‌صد میلیارد دلار را اعلام کرد. با وجود روابط شخصی خوب، ترامپ لغو تحریم‌ها را به اجرای تحریم نفتی علیه روسیه مشروط کرده و آینده روابط بستگی به حل مناقشات اوکراین و فلسطین دارد./ منبع