هلال حاصل‌خیز در میانه‌ی تحولی جهانی

منطقه‌ «هلال حاصل‌خیز» که از خلیج فارس تا عراق و از شمال‌غرب تا دامنه‌های آناتولی، از جنوب تا مرزهای صحرای سوریه و سواحل مدیترانه و تا شبه‌جزیره سینا امتداد دارد، امروز درگیر تحولات ساختاری عمیقی است که ارزیابی پیامدهای آن دشوار است. این منطقه در هر سوی خود با بحران و تغییر روبه‌روست: در عراق، تردیدهایی درباره سلامت و کارآمدی انتخابات پارلمانی آینده وجود دارد که ایران از نزدیک آن را زیر نظر دارد. در سوریه، انتخاباتی مشابه اما بی‌رمق در پیش است که در فضایی از ترس و اضطراب برگزار می‌شود. لبنان نیز دوباره با جدال قدیمی میان «سلاح مشروع» و «سلاح مقاومت» دست‌و‌پنجه نرم می‌کند و در فلسطین، پرسش‌ها و دردها همچنان با خون و ویرانی نوشته می‌شوند. این سرزمین در وضعیتی میان فروپاشی و پایداری، میان ساخت دولت و گسست اجتماعی، و میان عقلانیت سیاسی و نیروهای ویرانگر داخلی و بیرونی گرفتار شده است.

در برهه‌ای غیرمنتظره، خطر سقوط در ورطه فروکش کرد؛ زیرا حماس، احتمالاً با حمایت برخی دولت‌های عربی، از تشدید بحران جلوگیری کرد و آتش‌بس موقت را پذیرفت؛ گامی که تهدید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، برای «تبدیل غزه به جهنم» را خنثی کرد. تجربه نشان داده واشنگتن هرگز میانجی بی‌طرفی میان اسرائیل و طرف‌های عربی نبوده است، هرچند این‌بار عواملی چون جاه‌طلبی ترامپ برای دریافت جایزه نوبل و سودجویی مالی، تا حدی نفوذ راست افراطی اسرائیل بر او را کاهش داد. با این حال، پایگاه انتخاباتی و مالی ترامپ که دو بار او را به کاخ سفید رسانده بود، او را به گسست موقت از نفوذ لابی‌های یهودی راست‌گرا تشویق کرد. در آمریکا، بخشی از جریان راست مسیحی سفیدپوست دیگر به ایده‌ «ارزش‌های یهودی‌ـ‌مسیحی» باور ندارد و آشکارا در برابر هواداران آن می‌ایستد. در نتیجه، لابی‌های اسرائیلی و متحدانشان برای حفظ نفوذ، شیوه‌های تازه‌ای به‌کار گرفته‌اند؛ از سلطه بر رسانه‌ها تا کنترل اطلاعات و فضای مجازی. دیگر نیازی به چهره‌هایی چون جفری اپستین برای اعمال نفوذ نیست، زیرا قدرت واقعی اکنون در تسلط بر رسانه‌های اجتماعی، داده‌ها و فناوری هوش مصنوعی نهفته است.

در این زمینه می‌توان به نمونه‌های میلیاردر راست‌گرای مانند پیتر تیل، الکس کارپ و شرکت امنیت داده‌ی پالانتیر و همچنین لری الیسون، مالک جدید تیک‌تاک و صاحب امپراتوری رسانه‌ای پارامونت و سی‌بی‌اس، اشاره کرد. نفوذ شرکت‌های عظیمی مانند بلک‌راک و بلک‌استون که ثروت و شبکه‌ای فراتر از تصور دارند نیز قابل‌توجه است. به نقل از رابرت رایش، وزیر کار پیشین آمریکا، اکنون ثروت ۴۰۰ آمریکایی ثروتمند به ۳ تریلیون دلار رسیده است؛ رقمی بیش از دارایی ۶۰ درصد جمعیت کشور. هم‌زمان، چهره‌های تندروی راست مسیحی همچون تاکر کارلسن، نیک فوئنتس و مارجوری تیلور گرین، در حملات خود به «سلطه‌ی یهودی» و شخص بنیامین نتانیاهو از هیچ فرصتی فروگذار نمی‌کنند و مدعی‌اند یهودیان قصد دارند آمریکا را به جنگ‌هایی برخلاف منافع ملی‌اش بکشانند.

این صحنه، چه در جهان عرب و چه در آمریکا، نشانگر مرحله‌ای خطرناک و گیج‌کننده است. اروپا از تعصبات نژادی و هراس از روسیه در امان نیست، آسیا درگیر پیامدهای رقابت چین و هند است و آفریقا و آمریکای لاتین نیز در برابر موج تحولات فناورانه، اقتصادی و سیاسی آسیب‌پذیرند. جهان کنونی بی‌مهار شده است؛ ترمزها از کار افتاده‌اند و ما به‌سوی جهانی بی‌اصول، بی‌ارزش و بی‌هنجار در حرکتیم./ منبع