از پیچ شورای حکام تا گردنه شورای امنیت
غرب با فشار سیاسی تازه، پرونده هستهای ایران را تا آستانه شورای امنیت پیش میبرد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «از پیچ شورای حکام تا گردنه شورای امنیت» به قلم مالک مصدق، در دیپلماسی ایرانی منتشر شده است. این مطلب به بررسی رویارویی فزاینده ایران و غرب در آستانه نشست شورای حکام آژانس و احتمال ارجاع پرونده هستهای تهران به شورای امنیت میپردازد. نویسنده ضمن مرور بیانیه گروه۷ و گزارش اخیر آژانس، سازوکارهای دیپلماتیک و حقوقی فشار بر ایران را توضیح میدهد و از بازگشت بحران هستهای به سطح تصمیمگیری امنیتی جهانی سخن میگوید. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
هفت کشور بزرگ صنعتی جهان موسوم به گروه ۷ در بیانیهای خواستار گفتوگوی مستقیم میان ایران و آمریکا شدند و از تهران خواستند تعهدات خود را طبق قطعنامههای شورای امنیت و معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای اجرا کند. در این بیانیه، موضوع همکاری کامل ایران با آژانس بینالمللی انرژی اتمی و فراهمسازی دسترسی به همه تأسیسات هستهای مطرح شد و بر اجرای سازوکار موسوم به مکانیسم ماشه تأکید گردید. علاوهبر پرونده هستهای، در این بیانیه اتهاماتی درباره همکاری نظامی ایران و کره شمالی با روسیه در جنگ اوکراین و نقش چین در تداوم آن مطرح شد که بیانگر فشارهای سیاسی و دیپلماتیک گسترده غرب علیه سه کشور یاد شده است.
در واکنش، سخنگوی وزارت امور خارجه با انتقاد از مواضع گروه ۷، آنها را تکرار ادعاهای غیرمسئولانه دانست و تأکید کرد اقدامات آمریکا و اروپا در قبال برجام نقض فاحش تعهدات آنها بوده است. او حمایت بیقید کشورهای غربی از اسرائیل و سکوت در برابر کشتار فلسطینیان را نشانه بیاعتباری ادعاهای حقوق بشری آنان خواند و ادعاهای مربوط به جنگ اوکراین را رد کرد. به گفته او، ایران نقشی در این منازعه ندارد و بر ضرورت حلوفصل سیاسی اختلافات تأکید میکند.
در حاشیه نشست گروه ۷، وزیران خارجه آلمان، فرانسه و انگلیس خواستار افزایش شفافیت در برنامه هستهای ایران و همکاری کامل با آژانس شدند. در مقابل، نمایندگان دائم ایران، روسیه و چین نیز در وین دیداری با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی داشتند تا درباره نشست پیشرو و مسائل فنی مربوط گفتوگو کنند.
گزارش جدید آژانس درباره فعالیتهای هستهای ایران و بهویژه میزان اورانیوم بسیار غنیشده، موجب افزایش نگرانیهای فنی و نظارتی شد. بر اساس اطلاعات منتشر شده، ایران تنها کشور غیرهستهای عضو معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای است که چنین حجم بالایی از مواد غنیشده را در اختیار دارد و آژانس در راستیآزمایی آن با محدودیت روبهروست. ایران تا روز ۲۲ ماه می سال ۲۰۲۵ برای بازرسان ویزای بلندمدت صادر کرده بود اما پس از آن از صدور ویزاهای چندبار ورود خودداری کرد، هرچند فضای کاری آژانس بهطور کلی ادامه یافت. گزارش همچنین به طرح ایجاد کارخانه غنیسازی سوخت اصفهان اشاره دارد که بهدلیل حملات نظامی علیه زیرساختهای هستهای، بررسیهای آژانس درباره آن متوقف شد و اکنون از موقعیت و وضعیت این تأسیسات اطلاعی در دست نیست.
در نشست خبری روز نوزدهم آبان ماه، سخنگوی وزارت خارجه ایران اعلام کرد که بازرسان آژانس از برخی مراکز از جمله رآکتور تحقیقاتی تهران بازدید کردهاند و تصمیمگیری درباره سایر درخواستهای آژانس پس از هماهنگی با شورای عالی امنیت ملی صورت میگیرد. او تأکید کرد که شرایط کنونی پس از حملات نظامی غیرعادی است و آژانس باید آن را درک کند. ایران همکاریهای پادمانی خود را طبق مصوبه مجلس و در چارچوب عضویت در معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای ادامه میدهد و هرگونه اقدام خارج از این چارچوب را نمیپذیرد.
بر پایه گزارشهای رسانهای غربی، سه کشور اروپایی در صورت عدم همکاری ایران با آژانس ممکن است پرونده را حداکثر تا ماه نوامبر به شورای امنیت ارجاع دهند. هدف این اقدام، افزایش فشار سیاسی برای واداشتن تهران به پذیرش مسئولیت و ازسرگیری همکاری با آژانس عنوان شده است. در مقابل، روسیه اعلام کرد ارجاع مستقیم قطعنامهها به شورای امنیت رویهای معمول ندارد و چنین اقدامی موجب تشدید تنش و تضعیف سازوکارهای بینالمللی خواهد شد. به گفته سرگئی ریابکوف، معاون وزیر خارجه روسیه، آینده پرونده ایران وابسته به تصمیمات سیاسی پایتختهای مهم است و مسکو از رویکرد تعاملی و مسئولانه تهران حمایت میکند./ منبع
