چگونه ژاپن و دیگر متحدان آمریکا می‌توانند بدون آمریکا عمل کنند

تعرفه‌های دونالد ترامپ تجارت جهانی را به بازنگری واداشته و وابستگی به بازار آمریکا را برای ژاپن و دیگران پرخطر نشان داده است. ترامپ ابتدا تعرفه‌هایی بر کانادا، چین، و مکزیک اعمال کرد، سپس در فوریه ۲۰۲۵ تعرفه ۲۵ درصدی بر فولاد و آلومینیوم (که اخیراً به ۵۰ درصد افزایش یافت) و در مارس ۲۵ درصد بر خودرو و قطعات آن وضع نمود. در آوریل، تعرفه‌های «متقابل» با پایه ۱۰ درصد به علاوه تعرفه‌های خاص برای هر کشور اعلام شد که برای ۹۰ روز (تا ماه جولای) متوقف شدند، اما اکنون به دلیل حکم دادگاه فدرال آمریکا مبنی بر عملکرد غیرقانونی ترامپ فراتر از اختیاراتش، در وضعیت حقوقی نامعلومی‌اند. این تعرفه‌ها برای ژاپن -چهارمین اقتصاد جهان- به‌ویژه خودرو و قطعات (یک‌سوم صادراتش به آمریکا) و فولاد، زیان‌بار است. اگر همه تعرفه‌ها اجرا شوند، ژاپن با تعرفه ۲۵ درصدی روی خودرو، ۵۰ درصدی روی فولاد و آلومینیوم، و ۲۴ درصدی روی سایر کالاها مواجه خواهد شد. آمریکا دومین بازار صادراتی ژاپن (۲۰ درصد صادرات) پس از چین است و تعرفه‌ها کالاهای ژاپنی را برای مصرف‌کنندگان آمریکایی گران می‌کنند. هزار شرکت برتر ژاپن پیش‌بینی کاهش ۷ درصدی سود از آوریل ۲۰۲۵ تا مارس ۲۰۲۶ دارند.

حتی با مذاکره برای معافیت، اعتماد به بازار آمریکا کاهش یافته و وابستگی به آن پرریسک شده است. تضعیف نهادهای چندجانبه در هر دو دوره ترامپ، گسترش تجارت و اجرای قوانین را کند کرده و زنجیره‌های تأمین مواد معدنی حیاتی و انرژی پاک را در برابر چین آسیب‌پذیرتر ساخته است. ژاپن و کشورهای مشابه باید بدون اتکا به آمریکا عمل کنند، زیرا تجارت همچنان موتور رشد است و نیاز به کاهش وابستگی به چین باقی است.

ژاپن برای جبران کاهش صادرات به آمریکا، باید تجارت با دیگر بازارها را گسترش دهد. وزارت اقتصاد، تجارت، و صنعت ژاپن و سازمان تجارت خارجی باید رویدادهای مربوط به شبکه‌سازی، نمایشگاه‌های تجاری، و فعالیت‌های ترویج تجارت را در بازارهای غیرآمریکایی افزایش دهند. اعزام وزرا به هند، آفریقا، آمریکای لاتین، و خاورمیانه می‌تواند روابط اقتصادی را تقویت کند. بهبود روابط با چین، که از سال ۲۰۲۱ به دلیل اختلافات سیاسی تضعیف شده، ضروری است. دیدارهای سطح بالا، مانند توافقی اخیر در پکن برای ازسرگیری واردات محصولات دریایی ژاپن، نشانه‌های مثبتی‌اند.

ژاپن باید توافق‌های تجارت آزاد را تقویت کند. توافق مشارکت اقتصادی جامع منطقه‌ای (RCEP)، شامل ۱۰ عضو آسه‌آن، استرالیا، چین، ژاپن، نیوزیلند و کره جنوبی (۳۰ درصد تولید ناخالص جهانی)، نقطه شروع خوبی است. RCEP تعرفه‌ها را به‌طور محدود کاهش داده است اما تنها شامل چارچوب کاهش تعرفه بین چین، ژاپن، و کره است. نگرانی از تعرفه‌های ترامپ می‌تواند RCEP را تقویت کند. مذاکرات محصول‌به‌محصول کند است؛ لذا اعضا باید فرمولی برای کاهش سریع تعرفه‌ها -کوتاه کردن زمان‌بندی‌ها، کاهش بیشتر نرخ‌ها، و انتقال محصولات به دسته حذف تعرفه- تدوین کنند. استثناها با امتیازدهی در دیگر کالاها جبران می‌شوند تا حساسیت‌های سیاسی و مراحل توسعه متفاوت اعضا مدنظر قرار گیرد.

ژاپن باید فراتر از RCEP، با «بازار مشترک کشورهای آمریکای جنوبی» (MERCOSUR) و شورای همکاری خلیج‌ فارس (GCC) توافق‌های تجاری امضا کند، که به دلیل رشد اقتصادی و جمعیت، بازارهای جذابی‌اند. همچنین، ژاپن باید نهادهای تجاری تضعیف‌شده توسط ترامپ را تقویت کند. ترامپ در دوره اول، جلوی انتصاب اعضای هیئت استیناف «سازمان تجارت جهانی» (WTO) را گرفت و از استثناهای امنیت ملی سوءاستفاده نمود. تعرفه‌های «متقابل» او، سهم تجارت تحت اصل «ملت بِه‌خواه» را از ۸۰ به ۷۴ درصد کاهش داد. کشورهای پایبند به WTO باید مکانیزم حل اختلاف را با تقویت «ترتیبات موقت استیناف چندجانبه» (با ۵۶ عضو، از جمله ژاپن، چین، کانادا، و اتحادیه اروپا) بهبود بخشند و قوانین جدیدی برای تجارت الکترونیک، سرمایه‌گذاری و تعادل اقلیم و تجارت تدوین کنند؛ هر چند که اجماع در WTO دشوار است.

«توافق جامع و پیشرو برای شراکت ترانس‌پاسیفیک»  (CPTPP)با ۱۱ عضو (۱۴ درصد تولید ناخالص جهانی) پس از خروج آمریکا در سال ۲۰۱۷، چارچوبی برای تجارت آزاد و قوانین سخت‌گیرانه ارائه می‌دهد. CPTPP  با اضافه شدن انگلیس در سال ۲۰۲۴ و کاندیداهایی مانند اندونزی، فیلیپین، کره جنوبی، تایلند، نروژ و سوئیس می‌تواند جایگزینی برای WTO شود. ژاپن باید زنجیره‌های تأمین مواد معدنی و انرژی پاک را بدون آمریکا تقویت کند و به‌سراغ همکاری با استرالیا، هند، کانادا، آفریقا، اروپا و خاورمیانه برود. این اقدامات در صورت بازگشت آمریکا مؤثرترند، اما امید به تغییر سیاست واشنگتن کافی نیست. ژاپن و هم‌فکرانش باید تجارت را گسترش دهند تا نشان دهند جهان بدون آمریکا می‌تواند شکوفا شود؛ شاید این رویکرد، آمریکا را به مشارکت بازگرداند./ منبع