دیدار احمد الشرع و ترامپ موازنه قدرت در خاورمیانه را تغییر داده است

در روز ۱۴ می ۲۰۲۵، دونالد ترامپ با احمد الشرع -رئیس‌ جمهور جدید سوریه- در ریاض دیدار کرد. این نخستین ملاقات سطح‌ بالای میان رهبران آمریکا و سوریه از زمان دیدار حافظ اسد و بیل کلینتون در ژنو در سال ۲۰۰۰ بود. دیداری که هم به‌نوعی به‌عنوان به‌رسمیت شناختن حکومت جدید سوریه از سوی آمریکا تعبیر شد و هم نشانگر آن بود که دولت ترامپ بالاخره به سیاستی روشن در قبال سوریه دست یافته است.

اهمیت این دیدار زمانی بیشتر می‌شود که به پیشینه الشرع توجه کنیم؛ فردی که پیش‌تر رهبری «هیئت تحریرالشام» را برعهده داشته و این گروه تا چندی پیش وابسته به القاعده بوده است. ترامپ در این دیدار او را «جوانی جذاب و سرسخت» توصیف کرد؛ در حالی که تنها پنج ماه پیش، در شبکه اجتماعی X نوشته بود: «سوریه سراسر آشوب است، اما این به ما ربطی ندارد. این دعوای ما نیست و ما دخالت نمی‌کنیم».

اما ترامپ در روز ۱۳ می، در سخنرانی خود در «نشست سرمایه‌گذاری آمریکا-سعودی» به‌طور غافلگیرکننده‌ای اعلام کرد که همه تحریم‌های آمریکا علیه سوریه را لغو خواهد کرد. این اعلام موضع که حتی نزدیک‌ترین مشاورانش از آن خبر نداشتند، با استقبال گسترده در سوریه و منطقه روبه‌رو شد.

نقش محمد بن‌سلمان  (MbS) در شکل‌گیری و تحقق این دیدار، نقشی کلیدی بوده است. بن‌سلمان نه‌تنها زمینه‌ساز این دیدار شد، که از این طریق پیامی جدی به اسرائیل ارسال کرد. هدف ترامپ از لغو تحریم‌ها، ترغیب سوریه به عادی‌سازی روابط با اسرائیل، اخراج نیروهای خارجی، حذف گروه‌های تندروی فلسطینی و مقابله با داعش عنوان شده است. اما پیامدهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی این تصمیم بسیار فراتر از این موارد است.

لغو تحریم‌ها، دارایی‌های بلوکه‌شده سوریه را آزاد می‌کند، راه را برای بازگشت شرکت‌های خارجی به حوزه‌های کلیدی مانند ساخت‌وساز و انرژی باز می‌کند، و دسترسی دمشق به نظام مالی بین‌المللی را احیا می‌سازد. این امر می‌تواند آغاز واقعی بازسازی سوریه باشد و مسیر تازه‌ای برای آینده این کشور فراهم آورد. با این حال، پیاده‌سازی این سیاست نیازمند اراده‌ای پایدار در داخل دولت آمریکاست؛ امری که با توجه به سوابق رفتاری ترامپ چندان تضمین‌شده نیست.

دولت ترامپ در گذشته نیز نشان داده که در اجرای سیاست‌هایی که اعلام می‌کند، پایدار نیست. نمونه آن، رها کردن جنگ علیه حوثی‌ها در یمن بود. بسیاری از تحریم‌هایی که ترامپ وعده لغو آن‌ها را داده، توسط کنگره آمریکا تصویب شده و لغو آن‌ها بدون همراهی کنگره ممکن نیست. از جمله «قانون سزار» که هدف آن تحریم هر گونه حمایت از رژیم اسد بوده، نیازمند مصوبه قانونی برای لغو است. همچنین لغو تحریم‌های مرتبط با تروریسم که از سال ۱۹۷۹ علیه سوریه اعمال شده‌اند، نیازمند طی کردن فرایندهای قانونی و سیاسی دشوارتری است.

عربستان از افزایش حملات نظامی اسرائیل در سوریه نگران است؛ به‌ویژه آنکه این حملات تا بلندی‌های جولان نیز گسترش یافته‌اند. در واکنش، بن‌سلمان از آمریکا خواسته نه‌تنها سوریه را به‌رسمیت بشناسد، که در عادی‌سازی روابط عربستان و اسرائیل نیز به‌طور غیرمستقیم ایفای نقش کند. وی حالا موضوع به‌رسمیت شناختن «حاکمیت جدید سوریه» را نیز به فهرست شروط عربستان برای عادی‌سازی با اسرائیل افزوده است؛ که در کنار شرط قدیمی‌تر مبنی بر ایجاد مسیر واقعی برای تشکیل کشور فلسطین قرار می‌گیرد. این شروط برای بنیامین نتانیاهو بسیار دشوار خواهند بود.

با واسطه‌گری بن‌سلمان، حالا عربستان خود را در جایگاهی می‌بیند که هم بر پرونده سوریه تأثیرگذار است و هم در چانه‌زنی بر سر عادی‌سازی روابط با اسرائیل، کارت‌های بیشتری در دست دارد. اما این یک سیاست پرریسک است: اگر ترامپ علاقه خود به سوریه را از دست بدهد، یا اگر حکومت الشرع از سوی تندروها تهدید شود و یا مشروعیتش زیر سؤال رود، آمریکا می‌تواند عقب‌نشینی کرده و تمام مسئولیت‌ها را بر دوش عربستان بیندازد. بهتر است تجربه قطر در حمایت از حماس را از یاد نبریم؛ چیزی که به هزینه‌های سیاسی سنگینی برای آن کشور ختم شد.

در مجموع، دیدار ترامپ و الشرع فراتر از یک رویداد دیپلماتیک ساده، آغاز یک بازآرایی ژئوپلیتیکی در خاورمیانه است؛ تغییری که می‌تواند نفوذ اسرائیل را در منطقه محدود کرده و سوریه را دوباره به صحنه اصلی بازیگران منطقه‌ای بازگرداند./منبع