قدرتهای میانی در دالان میانی
قدرتهای میانی وارد دالان میانی شدهاند و آسیای مرکزی در قلب تحولات جهانی قرار گرفته است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «قدرتهای میانی در دالان میانی» به قلم اریک رودنشیولد (Eric Rudenshiold) در نشنال اینترست (National Interest) منتشر شده است. این مقاله استدلال میکند که آسیای مرکزی با پنج کشور قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان از حاشیه رقابت قدرتهای بزرگ خارج شده و به مجموعهای از قدرتهای میانی تبدیل گشته که با دیپلماسی چندوجهی، توسعه دالان میانی ترنسکاسپین و شکلدهی به شبکههای افقی همکاری، استقلال اقتصادی و سیاسی خود را استحکام بخشیدهاند. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
عصر تمرکز انحصاری بر قدرتهای بزرگ پایان یافته و توزیع تدریجی قدرت رخ مینماید. این تحول در آسیای مرکزی آشکار است؛ پنج کشور قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان به خوشهای از قدرتهای میانی بدل شدهاند. آنها رقابت قدرتهای بزرگ را بازتعریف کرده و برنامههای دوجانبه و منطقهای را در اولویت منافع ملی قرار میدهند.
دیپلماسی چندوجهی با واشنگتن، مسکو، پکن، بروکسل، آنکارا و تهران حفظ میشود. مجمعهایی برای اتصال سایبری، امنیت، مدیریت آب و امنیت زیستمحیطی برگزار میگردد. حمله دوم روسیه به اوکراین و تحریمهای پیامد آن، دالان شمالی را مسدود کرد و تجارت را مختل نمود. رهبران آسیای مرکزی راهبردهای تجاری و دیپلماتیک را بازسازی کردند.
پنج کشور مذکور آسیای مرکزی، همراه با آذربایجان و گرجستان مسیرهای جایگزین، زیرساختها و سازوکارهای حملونقل را توسعه دادند. دالان میانی ترنسکاسپین چین و اروپا را پیوند میدهد. تنظیم لجستیکی چهار سال پیش به بازآرایی راهبردی بدل شد. آسیای مرکزی کانون انرژی و حملونقل اوراسیا است و سلطه همسایگان بزرگ را وارونه میکند.
دسترسی مستقیم به بازارهای جهانی زنجیرههای مستقل ایجاد میکند و معامله با پکن و مسکو بر شرایط خود است. پنج کشور آسیای مرکزی، میانجیهای نوظهورند. همکاری با قفقاز جنوبی، ایالات متحده، اروپا و ترکیه در اصلاحات گمرکی، بنادر، دیجیتالیسازی و اتصال به اروپا و هند-اقیانوسیه شکل گرفته است. دالان میانی، مسیر حاکمیت است و زیرساخت، ابزار راهبردی. آستانه و تاشکند اتصال را قدرت میدانند.
تکامل چندجانبهگرایی، از مدل چرخ با قدرت بزرگ در مرکز و دیگر دولتها بهعنوان پرهها، به شبکهای افقی و وبمانند دگرگون شده است. شراکتهای متراکم میان قدرتهای میانی، روابط سنتی را دگرگون میسازد. شراکتهای عملگرا جایگزین بلوکها شدهاند. آسیای مرکزی در قالب نشست C5+1 (شامل پنج کشور مذکور + وزارت خارجه آمریکا) توافقهای منحصربهفرد ایجاد کرده و اجلاسها شراکتها را متعادل میکند.
سازمان کشورهای ترکزبان پیوند خود با غرب را حفظ کردهاند و در عین حال که سکوها با چین و روسیه هماهنگی دارند، اما منافع منطقه اولویتشان است. آسیای مرکزی آزمایشگاه آینده چندجانبهگرایی است. در قفقاز جنوبی، شکلگیری صلح پس از جنگ سال ۲۰۲۰ قرهباغ با عامل داخلی انجام شد.
قدرتهای میانی مسئولیت مدیریت اختلافات را برعهده گرفتهاند. حاکمیتها با ایجاد تعادل میان خود تقویت میشوند. کنسرت قدرتهای میانی آسیا شامل هند، ژاپن، اندونزی، ویتنام، کره جنوبی، قزاقستان و ازبکستان، استقلال میجوید. آسیای مرکزی مدل دیپلماسی اصولی ارائه میدهد./ منبع
