جبهه سوم انرژی هند در قطب شمال نهفته است و روسیه کلید آن را در دست دارد

نشست دسامبر ۲۰۲۵ نقطه عطفی در دیپلماسی قطب شمال هند محسوب می‌شود. هند که هدف‌گذاری کرده است تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت انرژی‌های غیرفسیلی خود را به پانصد گیگاوات برساند، اکنون قطب شمال را به‌عنوان «جبهه سوم انرژی» خود (در کنار اقیانوس‌های هند و آرام و دالان شمال-جنوب) تعریف کرده است. همکاری چندجانبه در «مسیر دریایی شمال» و سرمایه‌گذاری گسترده در خاور دور روسیه، به هند اجازه می‌دهد تا وابستگی خود به نقاط خفگی سنتی نظیر کانال سوئز و دریای سرخ را کاهش دهد. بیانیه مشترک دو کشور تأکید می‌کند که این مسیر نه‌تنها برای انتقال هیدروکربن‌ها، بلکه به‌عنوان یک «دالان شمالی مواد معدنی» برای تأمین عناصر خاکی کمیاب، لیتیوم، کبالت و نیکل عمل خواهد کرد؛ موادی که هند در حال حاضر ۱۰۰ درصد به واردات آن‌ها وابسته است و برای تولید خودروهای برقی و پنل‌های خورشیدی به آن‌ها نیاز حیاتی دارد.

یکی از ابعاد کمتردیده‌شده اما بسیار راهبردی توافق سال ۲۰۲۵، تمرکز بر «سرمایه انسانی قطبی» است. هند به‌عنوان یکی از بزرگترین تأمین‌کنندگان دریانورد در جهان، متعهد به همکاری در زمینه آموزش متخصصان ناوبری در آب‌های یخ‌زده، مهندسی قطبی و عملیات بندری در شرایط سرمای شدید شده است. این راهبرد به هند اجازه می‌دهد تا خلاء تخصص در مسیر دریایی شمال را پر کرده و از طریق دریانوردان و مهندسان خود، بر نحوه مدیریت، ایمنی و استانداردهای محیط‌زیستی این دالان جدید تأثیر بگذارد. این مهارت‌ها نه‌تنها برای تجارت، بلکه برای مأموریت‌های علمی هند در قطب و لجستیک در مناطق مرتفع هیمالیا نیز کاربردی حیاتی خواهد داشت و توانمندی‌های ملی این کشور را در برابر تغییرات اقلیمی تقویت می‌کند.

در نهایت، هند با عبور از جایگاه ناظر و حرکت به‌سمت نقش «قاعده‌گذار» در حکمرانی قطب شمال، به‌دنبال تزریق دیدگاه‌های «جنوب جهانی» به هنجارهای نوظهور این منطقه است. در حالی که فعالیت‌های «شورای قطب شمال» به‌دلیل تنش‌های ژئوپلیتیک با چالش مواجه شده، کانال دیپلماتیک دوجانبه با روسیه به دهلی‌ نو اجازه می‌دهد تا در موضوعاتی چون جست‌وجو و نجات، حفاظت از محیط‌زیست و بهره‌برداری عادلانه از منابع، نقش‌آفرینی کند. راهبرد قطبی هند در سال ۲۰۲۶ بر پایه «استقلال راهبردی» بنا شده است؛ به‌طوری که قطب شمال به آزمایشگاهی برای آینده اقتصاد هند تبدیل خواهد شد که در آن مواد معدنی حیاتی و لجستیک انرژی پاک، ضامن گذار این کشور به‌سمت کربن‌ صفر و تقویت جایگاه آن در یک جهان چندقطبی و در حال تغییر خواهد بود./ منبع