حرکت خزنده اندونزی بهسمت عادیسازی روابط با اسرائیل
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «حرکت خزنده اندونزی بهسمت عادیسازی روابط با اسرائیل» در اندیشکده تهران منتشر شده است. این یادداشت با مرور پیشینه تاریخی تماسهای پنهان و آشکار دو طرف و تحلیل مواضع اخیر پروبوا سوبیانتو، رئیسجمهور جدید اندونزی، بر این باور است که دولت جاکارتا با وجود فشار افکار عمومی اسلامی و سنت ضداستعماری خود، بهصورت تدریجی و حسابشده در مسیر عادیسازی محدود و مشروط با تلآویو گام برمیدارد. در ادامه، چکیده این مطلب آمده است.
پس از انتشار گزارشی در حاشیه اجلاس شرمالشیخ درباره احتمال سفر رئیسجمهور اندونزی به اسرائیل و تکذیب سریع آن از سوی مقامات جاکارتا، دوباره موضوع عادیسازی روابط میان دو کشور در کانون توجه قرار گرفت. اگرچه دولت اندونزی اعلام کرد برنامهای برای سفر پروبوا سوبیانتو به تلآویو وجود ندارد، اما روند تحولات اخیر در سیاست خارجی این کشور نشاندهنده تغییری تدریجی و محتاطانه در نگاه به مسئله فلسطین و مناسبات با اسرائیل است. اندونزی با جمعیت مسلمان بالا و سابقهای ضداستعماری، در تاریخ خود همواره از موضع فلسطین حمایت کرده و از بهرسمیتشناختن اسرائیل خودداری کرده است. با این حال، تعاملات پنهان میان دو طرف سابقه طولانی دارد. در دهههای ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ میلادی خرید تسلیحات از اسرائیل و آموزش نظامی نیروهای اندونزیایی توسط ارتش این رژیم رخ داده بود. همچنین در سال ۱۹۹۳ میلادی، دیدار اسحاق رابین، نخستوزیر وقت اسرائیل با ژنرال سوهارتو، رئیسجمهور اندونزی نشان داد که تماسهای غیرعلنی میان دو طرف وجود داشته است.
در دوره پساسوهارتو، دولتهای دموکراتیک اندونزی بهدلیل حساسیت افکار عمومی نسبت به موضوع فلسطین، رویکردی محتاطانهتر در قبال هرگونه رابطه رسمی با اسرائیل اتخاذ کردند. با این حال، نشانههایی از تمایل به گفتوگو و همکاری در سطوح غیردولتی دیده شده است. پس از عملیات «طوفان الاقصی» در روز هفتم ماه اکتبر و آغاز جنگ غزه، گزارشهایی از رسانههای اسرائیلی مبنی بر برنامهریزی برای گشایش دفاتر تجاری در دو کشور منتشر شد که اجرای آن بهدلیل درگیریهای غزه بهتعویق افتاد. عکسی از مشاور ارشد رئیسجمهور اندونزی در کنار الی کوهن، وزیر امور خارجه وقت اسرائیل در اورشلیم نیز بازتاب یافت.
پروبوا سوبیانتو، رئیسجمهور جدید اندونزی، از چهرههایی است که به عادیسازی روابط با اسرائیل تمایل نشان داده است. او این اقدام را عاملی برای تقویت ارتباط با واشنگتن و بهرهبرداری از مزایای اقتصادی و امنیتی آن تلقی میکند. در سال ۲۰۲۱، هنگام تصدی وزارت دفاع، در حاشیه نشستی در منامه با مقامات اسرائیلی گفتوگو کرد و تأکید داشت که تماس با اسرائیل میتواند در راستای منافع ملی باشد. در سال ۲۰۲۳، پس از پیروزی در انتخابات ریاستجمهوری، در کنفرانس شانگریلا از راهحلی عادلانه در مناقشه فلسطین و اسرائیل سخن گفت که هم حق موجودیتی اسرائیل و هم حق بازگشت و تشکیل دولت برای فلسطینیها را تضمین کند؛ موضعی که در رسانهها نشانهای از پذیرش ضمنی اسرائیل تلقی شد. در مجمع عمومی اخیر سازمان ملل نیز اعلام کرد اندونزی پس از تشکیل دولت مستقل فلسطینی، اسرائیل را بهرسمیت خواهد شناخت و آمادگی اعزام نیروهای حافظ صلح را دارد. سخنرانی او با واژه عبری «شالوم» پایان یافت.
نشانههایی از همکاری پنهانی در حوزههای کشاورزی و فناوری میان طرفین نیز گزارش شده است. برخی منابع از نقش متخصصان اسرائیلی در تأسیس مرکز تحقیق و توسعه کشاورزی در جاکارتا با مشارکت مستقیم سوبیانتو خبر دادهاند. درعینحال، او برای کاهش فشار داخلی اقداماتی نظیر عدم صدور ویزا برای ورزشکاران اسرائیلی در مسابقات جاکارتا انجام داده است تا ضمن حفظ توازن در افکار عمومی، مسیر سنجش واکنشها و آمادهسازی فضا برای تعاملات آینده را طی کند. در مجموع، رویکرد کنونی اندونزی را میتوان حرکتی تدریجی و محتاطانه بهسوی عادیسازی روابط با اسرائیل دانست که در چارچوب منافع ملی، فشارهای داخلی و محاسبات سیاسی منطقهای تعریف میشود./ منبع
