پایان بازدارندگی در آسیا؟

در سال‌های اخیر، تنش میان چین و فیلیپین در دریای جنوبی چین به برخوردهای فیزیکی کشیده شده است؛ از جمله استفاده از توپ‌ها توسط چین علیه کشتی‌های فیلیپینی. در واکنش، آمریکا در سال گذشته سامانه موشکی میان‌برد تایفون را در فیلیپین مستقر کرد؛ اقدامی کم‌سابقه از زمان پایان جنگ سرد که با اعتراض شدید پکن مواجه شد. وزارت امور خارجه چین این اقدام را تهدیدی علیه صلح منطقه‌ای خواند و هشدار داد که بی‌تفاوت نخواهد ماند.

این تقابل بخشی از تلاش‌های گسترده‌تر چین برای مقابله با سیاست بازدارندگی توسعه‌یافته آمریکا است؛ راهبردی که متعهد به دفاع از متحدان آمریکا در برابر تهدیدات، حتی با استفاده از سلاح‌های هسته‌ای، می‌شود. پکن این سیاست را ابزاری برای پیشبرد منافع آمریکا و مهار قدرت چین می‌داند و با آن به ‌طور فزاینده مخالفت می‌کند. مقامات چینی تلاش دارند تصویر آمریکا را به‌عنوان عامل بی‌ثباتی در منطقه جا بیندازند، با استفاده از مشوق‌ها و مجازات‌های اقتصادی متحدان واشنگتن را از آن جدا کنند و از تاکتیک‌های نظامی تنش‌زا بهره بگیرند. هدف اصلی، کاهش اعتماد به تعهدات امنیتی آمریکا و تضعیف اعتبار آن است.

از نگاه پکن، بازدارندگی توسعه‌یافته نه در پاسخ به خواست متحدان آمریکا، بلکه تحمیلی از سوی واشنگتن به کشورهایی چون ژاپن، کره جنوبی و استرالیاست که در حوزه نفوذ تاریخی چین قرار دارند. در دیدگاه مقام‌های چینی، این راهبرد به گسترش جغرافیایی تسلیحات هسته‌ای منجر شده و مانعی در برابر ایجاد مناطق عاری از سلاح‌های هسته‌ای است. به همین دلیل، چین در مجامع بین‌المللی همواره از آمریکا به‌عنوان مانع صلح انتقاد کرده و خواستار پذیرش سیاست عدم استفاده از سلاح هسته‌ای شده است.

پکن در سطح عملی نیز تلاش کرده بازدارندگی آمریکا را تضعیف کند. پیش از تشدید درگیری‌ها با فیلیپین، چین از طریق طرح کمربند و جاده پیشنهادهای اقتصادی گسترده‌ای برای جلوگیری از نزدیکی نظامی مانیل و واشنگتن ارائه کرد. در واکنش به استقرار سامانه تاد در کره جنوبی در سال ۲۰۱۶، چین اقدام به تحریم گردشگران، هنرمندان و شرکت‌های کره‌ای کرد. مشابه همین سیاست در قبال استرالیا و همکاری‌های دفاعی‌اش با آمریکا نیز اعمال شده است.

در حوزه نظامی، چین استفاده از تاکتیک‌های خاکستری را تشدید کرده است؛ به ‌ویژه در دریا و فضای مجازی، که خطوط قرمز روشنی برای واکنش آمریکا وجود ندارد. چین حضور خود را در دریای جنوبی چین گسترش داده، از گارد ساحلی و نیروهای شبه‌نظامی دریایی برای ایجاد مزاحمت استفاده کرده و عملیات نفوذ و حملات سایبری علیه تایوان و دیگر متحدان آمریکا را افزایش داده است. هدف از این اقدامات، نمایش توانایی ایجاد اختلال در زیرساخت‌های حیاتی آمریکاست، با هدف بازدارندگی از مداخله واشنگتن در بحران‌های منطقه.

مانورهای نظامی چین در مناطق مورد مناقشه به ‌شدت افزایش یافته‌اند. رزمایش‌های «شمشیر مشترک ۲۰۲۴ A و ۲۰۲۴B» نمونه‌هایی از این تمرینات‌اند که به‌منزله شبیه‌سازی حمله به تایوان تلقی شده‌اند. چین همچنین بر نفوذ نظامی خود در اطراف تایوان افزوده است. از سوی دیگر، پکن برنامه‌های توسعه ارتش خود را با هدف ایجاد توانایی اقدام سریع و پرهزینه‌کردن مداخله آمریکا ادامه می‌دهد. این هدف از زمان کنگره نوزدهم حزب کمونیست در سال ۲۰۱۷ به ‌صورت رسمی اعلام شده و با سرمایه‌گذاری گسترده در تسلیحات متعارف و هسته‌ای پی گرفته شده است. طبق گزارش پنتاگون، چین دارای متنوع‌ ترین برنامه توسعه موشک‌های بالستیک در جهان است و در حال افزایش توانمندی‌های خود در حوزه‌های سایبری، فضایی و جنگ الکترونیک نیز هست.

این تلاش‌ها در مجموع با هدف ایجاد تردید در متحدان آمریکا نسبت به تعهدات امنیتی واشنگتن و بازداشتن آمریکا از واکنش در شرایط بحرانی طراحی شده‌اند.

همزمان با اقدامات چین، روسیه نیز سیاستی مشابه علیه بازدارندگی توسعه‌یافته آمریکا در پیش گرفته است. در سال ۲۰۲۲، در دیدار سران چین و روسیه، دو کشور از «دوستی بدون مرز» سخن گفتند و خواستار جهانی چند قطبی شدند. آن‌ها ترتیبات امنیتی آمریکا، ازجمله پیمان آکوس (AUKUS)، را به ‌مثابه گسترش نظامی‌گری در هند-پاسیفیک محکوم کرده‌اند. چین و روسیه همچنین رزمایش‌ها و گشت‌های مشترک متعددی در مناطق نزدیک به متحدان آمریکا برگزار کرده‌اند. طبق تحقیقات سال ۲۰۲۴ رویترز، همکاری دو کشور برای تولید پهپادهای دوربرد و سامانه هشدار زودهنگام موشکی در حال پیشرفت است.

دولت‌های مختلف آمریکا از اوایل قرن ۲۱ تاکنون برای مقابله با این تحولات، سیاست‌هایی اتخاذ کرده‌اند. دولت بایدن با تقویت اتحادهای منطقه‌ای و ابتکاراتی چون آکوس تلاش کرده بازدارندگی را حفظ کند. دولت ترامپ نیز در ادامه همین مسیر، بر تقویت همکاری‌های دفاعی تأکید دارد و توصیه می‌شود اقدامات بیشتری در زمینه‌های مختلف انجام دهد.

در سطح دیپلماتیک، واشنگتن باید با جدیت بیشتری روایت‌های چین درباره تهدیدآمیز بودن نقش آمریکا در منطقه را به چالش بکشد. باید به روشنی اهداف بازدارندگی توسعه‌یافته و مشارکت‌های هسته‌ای را توضیح دهد و تجاوزات فزاینده چین علیه متحدان آمریکا را برجسته کند. همچنین لازم است آمریکا و متحدانش ظرفیت پاسخ‌گویی سریع و مؤثر به تجاوزات چین را تقویت کنند و به‌گونه‌ای عمل کنند که توانایی جلوگیری از اشغال سرزمینی توسط پکن را داشته باشند. حتی در سایه تهدید هسته‌ای فزاینده، آمادگی برای پیروزی در یک درگیری نظامی ضروری دانسته می‌شود.

در نهایت، با توجه به تعمیق روابط امنیتی چین و روسیه، آمریکا و متحدانش در هند-پاسیفیک و اروپا باید همکاری‌های دفاعی خود را نیز افزایش دهند. شکست در این زمینه می‌تواند اعتبار بازدارندگی توسعه ‌یافته را از میان ببرد و پیامدهای راهبردی سنگینی برای قدرت و نفوذ آمریکا به همراه داشته باشد./ منبع