رویکرد جنوب جهانی به توسعه و اقلیم

در پنج سال گذشته، بحران‌های متعددی از جمله همه‌گیری بیماری کرونا، جنگ‌ها در اوکراین و غزه و سیاست‌های تعرفه‌ای مخرب آمریکا، نظم جهانی پس از جنگ را تحت فشار شدید قرار داده است. نهادهای چندجانبه، از جمله سازمان ملل و سازمان جهانی تجارت، با پیچیدگی‌های فزاینده ژئوپلیتیکی مواجه‌اند که در آن همکاری بین‌المللی به‌طور فزاینده‌ای جای خود را به سیاست‌های قدرت بزرگ می‌دهد. در چنین شرایطی، کشورهای جنوب جهانی و سازمان‌های خیریه باید رویکردی واقع‌بینانه برای حفظ دستاوردهای توسعه و تقویت تاب‌آوری اقلیمی اتخاذ کنند.

این رویکرد شامل ایجاد ائتلاف‌های موضوعی، تقویت نهادهای داخلی و بهره‌گیری از فرصت‌های رهبری جهانی است، از جمله ریاست‌ آفریقای جنوبی بر گروه ۲۰ و ریاست هند بر بریکس‌پلاس در سال ۲۰۲۶. همچنین نقش برزیل به‌عنوان میزبان کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل (COP30) برجسته است، که بر تحقق تعهدات گذشته و افزایش نتایج تمرکز خواهد داشت. به‌روزرسانی برنامه‌های ملی کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای (NDCs) نیز برای همسویی با هدف محدودکردن افزایش دمای جهانی به ۱.۵ درجه سانتی‌گراد ضروری است و نیازمند همکاری بین‌المللی و اصلاحات در ساختار مالی جهانی است.

با وجود کاهش هزینه انرژی‌های تجدیدپذیر، استفاده از سوخت‌های فسیلی همچنان رو به افزایش است و تغییرات اقلیمی و کاهش تنوع زیستی سرعت یافته است. شکاف مالی اقلیمی همچنان پابرجاست و هدف مالی جدید توافق‌شده در کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل ناکافی به نظر می‌رسد. همچنین، پیشرفت در اهداف توسعه پایدار سازمان ملل به دلیل شکاف سالانه چهار تریلیون دلاری در تأمین مالی متوقف شده و نیاز فوری به روش‌های نوآورانه برای جذب سرمایه داخلی و خارجی احساس می‌شود. در این زمینه، ایجاد چارچوب مالی جهانی مبتنی بر اصلاحات و سیستم تجاری چندجانبه قواعدمحور اهمیت دارد و راه‌اندازی مجمع بدهکاران، امکان مذاکره جمعی برای کشورهای با بدهی سنگین را فراهم می‌کند.

کشورهای جنوب جهانی با اتکا نکردن به وعده‌های کشورهای ثروتمند، تمرکز خود را بر اجرا و اقدامات عملی گذاشته‌اند. برزیل برنامه‌ای برای سی‌امین کنفرانس تغییرات اقلیمی سازمان ملل راه‌اندازی کرده و ریاست گروه ۲۰ توسط آفریقای جنوبی اهمیت پیوند اقلیم، توسعه و بدهی را نشان داده است. دولت‌ها با سطوح بدهی غیرقابل تحمل و هزینه‌های بالای وام، باید تاب‌آوری مالی را تقویت و سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت در اقدام اقلیمی و پاسخ سریع به شوک‌های مرتبط با اقلیم را افزایش دهند. این امر الزام‌آور است و به‌طور کامل بار مسئولیت مالی کشورهای توسعه‌یافته را تحت ماده ۹ توافق پاریس از بین نمی‌برد، اما برای کشورهای جنوب جهانی ضرورت عملی دارد.

سازمان‌های خیریه نیز باید نقش خود را بازبینی کنند و به پر کردن شکاف‌های تأمین مالی در کشورهای کم‌ و متوسط‌درآمد، مدیریت ریسک‌های انتقال و رسیدگی به اولویت‌های اقتصادی و اجتماعی از جمله تورم، بیکاری و ناآرامی‌های اجتماعی بپردازند. تمرکز بر توسعه، هماهنگی بیشتر میان سازمان‌های خیریه و ایجاد سکوی دولت‌محور برای هماهنگی مالی عمومی و خصوصی، از جمله تجربه موفق در برنامه‌های انتقال عادلانه انرژی در آفریقای جنوبی، ویتنام و اندونزی است. این سازمان‌ها می‌توانند از طریق تأمین مالی اولیه، تقویت ظرفیت و مشارکت گروه‌های محلی و کسب‌وکارهای کوچک و متوسط، به تحقق اهداف توسعه و اقلیم کمک کنند.

در آفریقا، اقدام اقلیمی باید در زمینه توسعه قرار گیرد، به‌ویژه کاهش بدهی‌ها، تقویت تاب‌آوری مالی و تدوین برنامه‌های سرمایه‌گذاری معتبر برای تسهیل اقدام اقلیمی. همکاری با فرآیندهای چندجانبه و استفاده از انعطاف‌پذیری، ظرفیت پذیرش ریسک و توانایی ایجاد اعتماد، نقش مهمی در تقویت منافع جنوب جهانی دارد. برای دستیابی به نتایج واقعی در کشورهای آسیب‌پذیر، سازمان‌های خیریه باید با دولت‌ها، سازمان‌های محلی و بانک‌های توسعه همکاری کنند و تمرکز خود را بر تغییرات سیستمی و نه صرفاً کمک‌های اضطراری معطوف سازند.

کشورهای جنوب جهانی و سازمان‌های خیریه نمی‌توانند منتظر پایان دوران سیاست‌های قدرت بزرگ بمانند و باید اقدامات عملی برای رشد پایدار و تقویت همکاری‌های بین‌المللی انجام دهند. تنها راه عبور از این دوران بی‌ثباتی، مواجهه مستقیم با آن و اقدام هدفمند است./ منبع