تیمور شرقی، جنبه جدیدی به رقابت ایالات متحده و چین می‌افزاید

با توجه به روندهای جاری، به احتمال زیاد تیمور شرقی در اجلاس ماه جاری کشورهای آسیای جنوب شرقی در مالزی به عنوان یازدهمین عضو اتحادیه کشورهای جنوب شرقی آسیا (ASEAN) به این بلوک ملحق خواهد شد. این پیوستن به ASEAN برای تیمور شرقی مزایای دیپلماتیک و اقتصادی قابل توجهی به همراه خواهد داشت، زیرا این کشور را به‌طور بهتری در منطقه یکپارچه می‌کند. اما در عین حال این پیوستن موجب خواهد شد تا ایالات متحده و چین توجه بیشتری به این کشور داشته باشند و نقش آن را در راهبردهای خود برای مقابله با یکدیگر در جنوب شرقی آسیا بررسی کنند.

در حالی که در ASEAN رأی‌گیری برای عضویت وجود ندارد، تصمیمات بر اساس اجماع اتخاذ می‌شود. به همین دلیل، حضور تیمور شرقی که تنها دموکراسی کامل منطقه و حامی سرسخت حقوق بین‌الملل است، می‌تواند جهت‌گیری این بلوک را اندکی به نفع دموکراسی‌ها تغییر دهد و از آن سو، مزایای راهبردی تازه‌ای به واشنگتن بدهد. برای مثال، دیلی که به‌خوبی با دیگر کشورهایی که به دنبال حفظ (منطقه آزاد و باز) هند-پاسیفیک هستند، هماهنگ است، به‌ویژه در مقابل تاکتیک‌های تحمیلی چین در دریای چین جنوبی. رئیس‌جمهور خوزه راموس هورتا، تیمور شرقی، در ماه می در یک کنفرانس بین‌المللی حقوق بین‌الملل و امنیت دریایی اظهار داشت که برای کشورش «حقوق بین‌الملل تنها یک مفهوم انتزاعی نیست. حقوق بین‌الملل سنگ‌بنای استقلال ما بود».

فراتر از مسئله دریای چین جنوبی، تیمور شرقی روابط خوبی با ایالات متحده و شرکای آن در منطقه دارد. در ماه جولای، راموس هورتا از روابط خوب دیلی با واشنگتن تمجید کرد. علاوه بر این، چندین کشور از دوستان نزدیک ایالات متحده در ASEAN مانند اندونزی، فیلیپین، سنگاپور و ویتنام نیز از حضور تیمور شرقی در این بلوک استقبال می‌کنند چرا که این امر مواضع آن‌ها در ضرورت حفظ نظم مبتنی بر قوانین را تقویت می‌کند.

اعضای اقتدارگرای ASEAN معمولاً از نظر ایدئولوژیکی با چین هم‌راستا هستند. این دسته شامل کامبوج، لائوس، میانمار و تا حد زیادی ویتنام می‌شود. اضافه شدن تیمور شرقی می‌تواند نفوذ اردوگاه دموکراتیک را در ASEAN تقویت کند، اردوگاهی که شامل اندونزی، مالزی و فیلیپین است و به‌علاوه رژیم‌های نیمه‌اقتدارگرا سنگاپور و تایلند را شامل می‌شود. این امر اهمیت زیادی دارد، زیرا پنج‌تا از ۱۰ کشور فعلی ASEAN به‌نظر من اقتدارگرا هستند. اساس‌نامه ASEAN به‌طور واضح بر این تأکید دارد که دستیابی و حفظ حکومت دموکراتیک در منطقه یک اولویت است.

تیمور شرقی که تنها کشور در جنوب شرقی آسیا است که توسط (Freedom House) کاملاً آزاد ارزیابی شده، احتمالاً با ایالات متحده و دیگر دموکراسی‌ها همراه خواهد بود تا از گسترش حکومت‌های اقتدارگرا و غیرلیبرال در منطقه جلوگیری کند. برای مثال، زمانی که دولت نظامی میانمار در سال ۲۰۲۳ سفیر تیمور شرقی را اخراج کرد، دیلی بر لزوم بازگرداندن دموکراسی در آن کشور تأکید کرد. با این حال، مزایای راهبردی واشنگتن از پیوستن تیمور شرقی به ASEAN با چالش‌هایی روبه‌رو است. یکی از این چالش‌ها این است که چین همچنان شریک اقتصادی غالب این کشور است، به‌ویژه از طریق ابتکار کمربند و جاده، که پروژه‌های سرمایه‌گذاری و زیربنایی را ارائه می‌دهد. در سال ۲۰۱۸، شرکت‌های چینی مرحله اول بزرگراه سوآی را در تیمور شرقی به پایان رساندند. چین همچنین در حال ساخت طرح آبیاری (Watuwa/Modobuti) است که پیش‌بینی می‌شود درآمد کشاورزان را تا سال ۲۰۲۸ دو برابر کند.

افزون بر این، پیوستن تیمور شرقی به ASEAN ممکن است هرگونه تلاش ایالات متحده و شرکای آن برای بهره‌برداری از موقعیت جغرافیایی این کشور را که بین اندونزی و استرالیا قرار دارد، پیچیده‌تر کند. استرالیا پیش از عضویت ASEAN در تلاش بود تا از طریق برنامه (گام افزایشی اقیانوس آرام) از تیمور شرقی برای ایجاد عمق راهبردی در مقابل چین استفاده کند. چالش دیگری که از سوی خود ایالات متحده به وجود می‌آید، تغییرات در سیاست خارجی این کشور تحت دولت ترامپ است. گزارش‌های اولیه نشان می‌دهند که راهبرد دفاع ملی ایالات متحده ممکن است اولویت‌های مختلفی در مقایسه با دوره اول ترامپ داشته باشد و رقابت با چین دیگر به‌طور اصلی به عنوان محور سیاست خارجی واشنگتن نخواهد بود. در مجموع، پیوستن تیمور شرقی به ASEAN  برای ایالات متحده تحولی مثبت است، در حالی که برای چین کمتر مطلوب است. تیمور شرقی برای ایالات متحده در رقابت با قدرت‌های بزرگ حیاتی است، و با توجه به روندهای جاری در واشنگتن، این نتیجه ممکن است به‌سرعت محقق شود./ منبع