ورود چین به عصر جدید نقش‌آفرینی در خاورمیانه
چین با طرح معماری امنیتی جدید در خاورمیانه، تلاش می‌کند نقش میانجی‌گرانه خود در مناقشات منطقه‌ای را گسترش دهد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «ورود چین به عصر جدید نقش‌آفرینی در خاورمیانه» نوشته امیر کرمانی و سایمون جانسون (Simon Johnson) در بلومبرگ (Bloomberg) منتشر شده است. این یادداشت، به بررسی تلاش‌های رو به رشد پکن برای میانجیگری، تغییر معماری امنیتی خاورمیانه و ایفای نقش فعال‌تر در بحران‌های منطقه‌ای از طریق ائتلاف بریکس می‌پردازد. در ادامه، چکیده این یادداشت را می‌خوانید.
در سال‌های اخیر، چین تلاش کرده است نقش خود را از یک بازیگر اقتصادی صرف در خاورمیانه به کشوری با حضور فعال‌تر در عرصه دیپلماتیک و امنیتی تبدیل کند. در همین چارچوب، مواضع اخیر پکن درباره جنگ ایران و تلاش برای پایان دادن به درگیری، نشان‌دهنده تمایل این کشور برای ایفای نقش بیشتر در حل بحران‌های منطقه‌ای است.
در نشست سران بریکس در دهلی در سپتامبر ۲۰۲۶، شی جین پینگ خواستار نقش فعال‌تر چین و دیگر اعضای این گروه در پایان دادن به جنگ ایران شد. او این درگیری را عاملی برای ایجاد خسارت‌های گسترده در منطقه دانست و بر ضرورت دستیابی به آتش‌بس پایدار و جامع و ایجاد یک معماری امنیتی جدید در خاورمیانه تأکید کرد. این موضع نشان می‌دهد چین تلاش دارد خود را به‌عنوان یکی از طرف‌های اثرگذار در شکل‌دهی به ترتیبات امنیتی آینده منطقه معرفی کند.
پکن پیش از این نیز چارچوبی چهارمحوری برای امنیت منطقه‌ای پیشنهاد کرده بود. این چارچوب بر افزایش نقش کشورهای منطقه در تأمین امنیت خود، ارائه راه‌حل‌های جامع برای بحران‌های به‌هم‌پیوسته، استفاده از توسعه اقتصادی به‌عنوان پایه ثبات بلندمدت و تقویت هماهنگی بین‌المللی تأکید دارد.
یکی از عناصر مهم این رویکرد، پیوند دادن توسعه اقتصادی با امنیت منطقه‌ای است. چین معتقد است افزایش همکاری‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری می‌تواند منافع مشترکی میان کشورهای منطقه ایجاد کند و زمینه کاهش تنش‌ها را فراهم سازد. هم‌زمان، پکن بر اهمیت حفاظت از مسیرهای کشتیرانی بین‌المللی، به‌ویژه مسیرهای حیاتی انرژی و تجارت، تأکید دارد؛ موضوعی که با منافع اقتصادی چین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان انرژی جهان ارتباط مستقیم دارد.
گسترش نقش چین در خاورمیانه در شرایطی صورت می‌گیرد که نفوذ سنتی ایالات متحده در این منطقه با چالش‌هایی مواجه شده و برخی کشورهای منطقه به دنبال تنوع‌بخشی به روابط خارجی خود هستند. میانجیگری چین در توافق ایران و عربستان در سال ۲۰۲۳ نیز نمونه‌ای از تلاش پکن برای ایفای نقش دیپلماتیک در منطقه بود.
با این حال، نقش‌آفرینی امنیتی چین در خاورمیانه با محدودیت‌هایی نیز روبه‌رو است. پکن تاکنون بیشتر بر روابط اقتصادی، دیپلماسی و همکاری‌های سیاسی تمرکز داشته و برخلاف آمریکا حضور نظامی گسترده‌ای در منطقه ندارد. همچنین اختلاف منافع میان کشورهای خاورمیانه، رقابت قدرت‌های بزرگ و پیچیدگی‌های امنیتی منطقه، اجرای هرگونه معماری امنیتی جدید را دشوار می‌کند.
در مجموع، رویکرد چین نشان‌دهنده تلاش برای تغییر جایگاه خود در نظم منطقه‌ای خاورمیانه است؛ از کشوری که عمدتاً به تجارت و انرژی توجه داشت، به بازیگری که می‌کوشد در شکل‌دهی به سازوکارهای سیاسی و امنیتی منطقه نیز نقش داشته باشد. موفقیت این رویکرد به توانایی چین در ایجاد اعتماد میان بازیگران مختلف و تبدیل پیشنهادهای دیپلماتیک به توافق‌های عملی بستگی خواهد داشت./ منبع