طرح اصلاحات سازمان ملل: ابتکار UN۸۰

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در دوازدهم مارس ۲۰۲۵ ابتکار UN80 را برای بازسازی نظام‌مند سازمان ملل آغاز کرد تا این نهاد را چابک‌تر، یکپارچه‌تر و پاسخگوتر به چالش‌های جهانی مانند جنگ‌های غزه و اوکراین، تغییرات اقلیمی، نابرابری و تهدیدات فناوری کند. این طرح که در هشتادمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۲۰۲۵ بحث می‌شود، با کاهش بودجه و ادغام نهادها همراه است، اما به‌دلیل تأثیرات احتمالی بر توانایی سازمان در اجرای مأموریت‌هایش، مورد انتقاد کارکنان و کشورهای عضو قرار گرفته است. تنش با حامیان مالی اصلی، به‌ویژه ایالات متحده، نگرانی‌هایی درباره تداوم تعهدات مالی و تأثیر آن بر عملیات سازمان ایجاد کرده است.

ابتکار UN80 بر کاهش هزینه‌ها، پاسخگویی به اعضا و هم‌راستایی با اهداف توسعه پایدار و نیازهای کشورها متمرکز است. دبیرخانه سازمان ملل قصد دارد بودجه سه میلیارد و هفت‌صد میلیون دلاری خود را در سال ۲۰۲۶، ۲۰ درصد کاهش دهد، که می‌تواند به حذف حدود ۶۹۰۰ شغل از نیروی کار 35هزارنفری منجر شود. برای کاهش بودجه، ادغام نهادهای با وظایف مشابه پیشنهاد شده است. یادداشت گروه ویژه UN80 بیش از پنجاه پیشنهاد ارائه کرده است؛ از جمله ادغام کنوانسیون چارچوب سازمان ملل در مورد تغییرات اقلیمی با برنامه محیط ‌زیست سازمان ملل، الحاق برنامه مشترک ایدز به سازمان بهداشت جهانی، و یکپارچه‌سازی نهادهای حقوق بشری در یک نهاد واحد. همچنین، ساده‌سازی مسئولیت‌های عملیاتی نهادهای بشردوستانه مانند برنامه جهانی غذا، آژانس پناهندگان، یونیسف و سازمان بهداشت جهانی مطرح شده است. گروه ویژه همچنین پیشنهاد داده که مقر برخی نهادها از نیویورک و ژنو به مناطقی نزدیک‌تر به محل خدمت، مانند نایروبی، منتقل شود تا هزینه‌ها کاهش یابد.

این طرح به‌دلیل کاهش اعتماد جهانی به سازمان ملل، به‌ویژه به دلیل بن‌بست در شورای امنیت ناشی از وتوی پنج عضو دائم (چین، فرانسه، روسیه، انگلیس و ایالات متحده)، مطرح شده است. این بن‌بست، همراه با تنش‌های بین قدرت‌های بزرگ، محیطی دشوار برای اصلاحات ایجاد کرده است. بحران مالی نیز عامل کلیدی است؛ تا اواخر ماه آوریل، بدهی‌های پرداخت‌نشده به بودجه عادی سازمان ملل حدود دو میلیارد و چهارصد میلیون دلار بود، که ایالات متحده با یک میلیارد و پانصد میلیون دلار بدهی، بزرگ‌ترین بدهکار است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، بودجه صلح‌بانی، یونیسف، برنامه توسعه و دیگر نهادها را کاهش داده و از شورای حقوق بشر و سازمان بهداشت جهانی خارج شده است. منتقدان همچنین به مشکلات اداری، مانند تورم بوروکراتیک و هم‌پوشانی وظایف، اشاره دارند. نگرانی‌ها وجود دارد که کاهش بودجه، برنامه‌های حقوق بشر، برابری جنسیتی و توسعه را تضعیف کند و رنج انسانی را افزایش دهد. کشورهای جنوب جهانی نگران کاهش دسترسی به کمک‌های فنی و مالی هستند، هرچند میزبانی مقرها می‌تواند فعالیت اقتصادی ایجاد کند. موفقیت ابتکار UN80 به رأی‌گیری بودجه سال ۲۰۲۶ در مجمع عمومی بستگی دارد، اما با پایان دوره گوترش در دسامبر ۲۰۲۶، تداوم اصلاحات نامشخص است./ منبع