کابوس واشنگتن از آشتی هند و چین

این هفته هند و چین گامی بزرگ در مسیر عادی‌سازی روابط برداشتند که می‌تواند به آشتی واقعی در دیدار نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در حاشیه نشست سازمان همکاری شانگهای در تیانجین منجر شود. این تحول رویدادی تاریخی است که می‌تواند الگویی برای نظم جهانی قرن بیست‌ویکم باشد و میراثی مهم برای مودی رقم بزند. سفر دو روزه وانگ یی، وزیر خارجه چین، به دهلی‌نو نقطه عطفی در این روند بود. او مرزها را نه فقط مسئله‌ای دوطرفه، بلکه فرصتی برای آغاز مرحله‌ای تازه در عادی‌سازی روابط دانست و بر مسئولیت جهانی چین و هند در الگوسازی برای کشورهای در حال توسعه و کمک به چندقطبی شدن و دموکراتیزه‌شدن روابط بین‌الملل تأکید کرد. وانگ و همتای هندی‌اش، اس. جایشانکار، بر این نکته توافق داشتند که روابط دو کشور روندی مثبت به‌سوی همکاری را نشان می‌دهد. جایشانکار گفت روابط دوجانبه در حال بهبود مداوم است و بر لزوم همکاری برای ثبات اقتصاد جهانی، تعمیق اعتماد سیاسی، گسترش مبادلات اقتصادی و مردمی و حفظ آرامش در مرزها تأکید کرد.

سفر وانگ دستاوردهایی عملی نیز داشت؛ از جمله توافق برای ازسرگیری پروازهای مستقیم، تسهیل تجارت و سرمایه‌گذاری، همکاری در حوزه رودخانه‌های مرزی، بازگشایی تجارت مرزی از گذرگاه‌های هیمالیا، تسهیل صدور ویزا و افزایش سفر زائران هندی به اماکن مقدس تبت. همچنین چین قصد دارد ممنوعیت صادرات مواد معدنی کمیاب، کود و تجهیزات سنگین به هند را لغو کند. مهم‌ترین تحول، توافق برای سازوکارهای جدید مدیریت مرزی و جست‌وجوی راه‌حلی زودهنگام برای تعیین مرزها بود؛ مسئله‌ای حساس که تحت تأثیر میراث جنگ ۱۹۶۲ و روایت‌های ملی‌گرایانه قرار دارد. نقش رهبری مودی در این زمینه حیاتی توصیف شد؛ او بر ضرورت ثبات و پیش‌بینی‌پذیری در روابط تأکید کرده و خواهان راه‌حلی منصفانه و مورد قبول دو طرف برای مسئله مرزی شد.

هند پس از جنگ سرد به آمریکا به‌عنوان وزنه‌ای مقابل چین نگاه می‌کرد، اما سیاست‌های متغیر دولت ترامپ و فشارهای اقتصادی اخیر موجب بازاندیشی در این رویکرد شد. هند به‌دنبال رفع محدودیت‌های اعمال‌شده علیه چین، جذب سرمایه‌گذاری و تقویت روابط اقتصادی برای کاهش فشارهای آمریکا است. از سوی دیگر، چین نیز بهبود روابط با هند را در برابر سیاست‌های خصمانه واشنگتن ضروری می‌بیند. این نزدیکی می‌تواند همکاری‌های بریکس را تقویت کند و حتی فرآیند سه‌جانبه روسیه–هند–چین را فعال سازد؛ طرحی که نخستین بار در دهه ۱۹۹۰ توسط یوگنی پریماکوف مطرح شد.

با این حال موانع زیادی باقی است: نفوذ لابی‌های طرفدار آمریکا در هند، بدبینی‌ها نسبت به چین، حساسیت‌ها درباره حضور چین در پیرامون هند و مسئله جانشینی دالایی‌لاما. همزمان برخی مقام‌های سابق هندی از سیاست‌های آمریکا ابراز نارضایتی کرده‌اند و مشاوران ترامپ آشکارا نسبت به نزدیکی هند به روسیه و چین هشدار داده‌اند. در صورت اعمال تحریم‌های احتمالی واشنگتن علیه دهلی‌نو، ممکن است هند ناچار به بازنگری جدی در مفهوم «خودمختاری راهبردی» شود که تاکنون بخشی از دکترین سیاست خارجی آن بوده است./ منبع