چرا هند باید نسبت به تلاش چین برای «تنظیم دوباره» روابط پاکستان و طالبان محتاط باشد

امارت اسلامی افغانستان، که تحت رهبری طالبان اداره می‌شود، در آستانه ورود به چهارمین سال قدرت خود قرار دارد. در این مدت، سیاست هند نسبت به حکومت طالبان به‌تدریج از موضعی محتاطانه به سطحی از تعامل آشکار اما حساب ‌شده تغییر کرده است. تماس تلفنی اخیر میان وزیر امور خارجه هند، دکتر اس. جایشَنکار، و امیرخان متقی، وزیر خارجه موقت طالبان، نقطه عطفی در این روند به ‌شمار می‌آید. جایشَنکار ضمن تشکر از متقی برای محکومیت حمله تروریستی در پهلگام، از امتناع طالبان از پذیرش فضاسازی‌های سوء که عمدتاً از سوی پاکستان صورت گرفته بود، قدردانی کرد.

در ژانویه سال جاری، دیدار سطح بالایی میان ویکرام میسری، دبیرکل وزارت خارجه هند، و متقی در دبی برگزار شد که در پی تیره‌تر شدن روابط پاکستان و افغانستان و تبادل حملات مرزی میان دو کشور در دسامبر ۲۰۲۴ رخ داد. از دیدگاه هند، کاهش نفوذ پاکستان در کابل فرصتی برای تعمیق حضور خود و تأمین منافع راهبردی در منطقه فراهم می‌کند. بندر چابهار نیز در این میان، به‌عنوان ابزاری برای گسترش تجارت، رساندن کمک‌های بشردوستانه به افغانستان و کاستن از وابستگی کابل به اسلام‌آباد، نقش کلیدی ایفا می‌کند.

در حالی‌که هند به ‌تدریج تعامل خود با طالبان را گسترش داده است، سایر بازیگران منطقه‌ای همچون روسیه، ایران و کشورهای آسیای مرکزی نیز گام‌های مهمی در این مسیر برداشته‌اند. روسیه به ‌صورت موقت طالبان را از فهرست گروه‌های تروریستی خود خارج کرده و کشورهای مانند قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان و حتی تاجیکستان نیز تعاملات خود را با طالبان افزایش داده‌اند. طالبان نیز از این تحرکات برای تقویت سیاست خارجی بی‌طرفانه خود مبتنی بر منافع متقابل بهره می‌برد.

طالبان در جریان تنش اخیر میان هند و پاکستان، از هر دو کشور خواست که خویشتنداری پیشه کنند و اختلافات را از طریق گفتگو حل‌ و فصل نمایند. متقی علاوه ‌بر تماس با مقامات هندی، با طرف‌های پاکستانی و چینی نیز وارد گفتگو شده است. در تاریخ ۱۰ مه، نمایندگان ویژه پاکستان و چین در کابل با متقی دیدار کردند. پس ‌از آن، محمد اسحاق دار، معاون نخست ‌وزیر و وزیر خارجه پاکستان، همراه با متقی برای مشورت‌های سه‌جانبه با وانگ یی، وزیر خارجه چین، به پکن سفر کردند. 

در بیانیه مشترک این نشست، سه طرف بر تعمیق روابط دوستانه و تقویت همکاری‌های اقتصادی و اتصال منطقه‌ای تأکید کردند و از گسترش پروژه کریدور اقتصادی چین-پاکستان (CPEC) به افغانستان حمایت کردند. با این‌حال، بیانیه رسمی امارت اسلامی اشاره‌ای به همکاری‌های امنیتی نداشت؛ در حالی‌که بیانیه‌های چینی و پاکستانی مخالفت خود با تروریسم و تعهد به همکاری‌های امنیتی را به ‌صراحت بیان کردند. در دیدار دوجانبه میان متقی و وانگ یی، طرف افغان بار دیگر تعهد داد که از خاک افغانستان علیه کشورهای همسایه استفاده نخواهد شد.

وزارت خارجه چین در بیانیه‌ای رسمی از این دیدار، از عزم خود برای میانجی‌گری در تقویت روابط دیپلماتیک میان کابل و اسلام‌آباد خبر داد. بنابراین بیانیه، دو طرف «به‌طور اصولی» با تبادل سفرا موافقت کرده‌اند و چین نیز اعلام کرده که در این مسیر کمک‌های لازم را ارائه خواهد کرد.

اگرچه وعده‌های اقتصادی مطرح‌ شده در این نشست‌ها همچنان با فاصله زیادی از تحقق فاصله دارند و پیشرفتی در اجرای  CPEC دیده نمی‌شود، اما تلاش چین برای هم‌راستایی مجدد میان پاکستان و افغانستان، به ‌ویژه در پی تنش‌های هند و پاکستان، می‌تواند برای دهلی‌نو چالش‌برانگیز باشد. از دید طالبان، داشتن روابط سازنده با هند، اهرمی برای اثبات استقلال از پاکستان محسوب می‌شود. با این‌حال، هند باید بررسی کند که آیا این روابط قادر به تأمین منافع مورد انتظار خود خواهد بود یا خیر.

روند تیرگی روابط افغانستان و پاکستان طی سه‌ سال‌ و نیم گذشته آشکار بوده، اما دو کشور همچنان در تلاش‌اند تا اختلافات خود را حل‌ و فصل کرده و تعامل را از سر بگیرند. پس از حملات هوایی ارتش هند به زیرساخت‌های تروریستی در خاک پاکستان، برخی گروه‌های تروریستی مستقر در افغانستان، به‌ ویژه شاخه القاعده در شبه ‌قاره هند (AQIS)، این اقدام را «تجاوز» خوانده و تهدید به جهاد علیه هند کردند.

در حالی‌که هند به تعامل خود با طالبان ادامه می‌دهد، باید به تهدیدهای ناشی از حضور این گروه‌ها در افغانستان نیز توجه داشته باشد. طالبان همواره این تهدیدات را انکار کرده و گزارش‌های بین‌المللی در این‌باره را سیاسی خوانده‌اند، اما واقعیت آن است که هنوز گروه‌های متعدد تروریستی در افغانستان فعالیت دارند و میزان توانایی و تمایل طالبان برای مقابله با آن‌ها، همچنان مورد تردید است. اگرچه شرایط فعلی منطقه‌ای امکان و انگیزه بیشتری برای تعامل با طالبان به هند داده، اما نزدیکی طالبان با چین و پاکستان و تلاش این دو کشور برای هماهنگی بیشتر در قبال افغانستان، خطرات عمده‌ای برای سیاست هند در پی دارد./ منبع