سفر شی جینپینگ به مصر نشان داد که پکن در پی گسترش نفوذ خود در غرب آسیا و تقویت همکاری با قاهره است، بدون آنکه مصر از روابط راهبردی خود با آمریکا فاصله بگیرد.
به گزارش اطلس دیپلماسی، مقالهای با عنوان «دو دستاورد کلیدی سفر شی به مصر» نوشته امر حمزاوی (Amr Hamzawy) در بنیاد کارنگی (Carnegie Endowment for International Peace)منتشر شده است و سفر شی جینپینگ به مصر را فراتر از بزرگداشت هفتادمین سالگرد روابط دیپلماتیک دو کشور، تلاشی برای تعمیق مشارکت راهبردی با قاهره و هماهنگی درباره ثبات غرب آسیا میداند؛ در حالی که هر دو کشور همچنان روابط خود با دیگر شرکای مهم را حفظ میکنند. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
سفر رسمی شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به مصر در ظاهر برای بزرگداشت هفتادمین سالگرد روابط دیپلماتیک دو کشور و تجلیل از گسترش همکاریهای اقتصادی و امنیتی انجام شد، اما در شرایطی صورت گرفت که جنگها و درگیریهای جاری غرب آسیا منافع راهبردی چین و مصر در زمینه ثبات و صلح منطقهای را به چالش کشیدهاند. با وجود فضای نمادین و تشریفاتی سفر، آشوب غرب آسیا انگیزه عمیقتر برای تقویت مشارکت راهبردی دو کشور بود؛ هرچند نه قاهره و نه پکن در پی روابط انحصاری نیستند.
مصر که در میان کشورهای درگیر جنگ یا جنگ داخلی قرار گرفته، طی سالهای اخیر برای حفاظت از منافع امنیت ملی خود در یک غرب آسیای بیثبات تلاش کرده است. یکی از مهمترین داراییهای اقتصادی این کشور، کانال سوئز، در نتیجه پیامدهای گسترده جنگ اسرائیل در غزه و جنگ آمریکا و ایران، بیش از ۶۰ درصد درآمد خود را از دست داده است. چین نیز که بزرگترین شریک تجاری مصر است، به دلیل بستهشدن تنگه هرمز و ادامه رویارویی نظامی آمریکا و ایران، با تهدید در تأمین انرژی از خلیج فارس مواجه شده و بهدلیل اختلال در خلیج فارس، ورودی جنوبی دریای سرخ و کانال سوئز، مسیر صادرات خود را تغییر داده است. بنابراین، ثبات و صلح غرب آسیا برای هر دو کشور اهمیت مشترکی دارد.
مصر از زمان امضای توافق صلح با اسرائیل در سال ۱۹۷۹، بر دیپلماسی، میانجیگری و ابزارهای حلوفصل منازعات برای تشویق صلح میان اسرائیل و فلسطینیان، اسرائیل و همسایگان عرب آن و کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس و ایران تأکید کرده است. چین نیز با همه کشورهای غرب آسیا روابط دوستانه برقرار کرده و با قدرتهای منطقهای مختلف، از ایران و اسرائیل گرفته تا کشورهای عربی، روابط اقتصادی، تجاری، فناوری و امنیتی خود را گسترش داده است. پکن در سالهای اخیر، ضمن پایبندی به سیاست عدم مداخله و مخالفت با استفاده از نیروی نظامی در منازعات غرب آسیا، خود را قدرتی بزرگ و متعهد به صلح معرفی کرده که به کشورهای منطقه برای حل مسالمتآمیز اختلافات و ایجاد ترتیبات امنیت جمعی کمک میکند. چین در این چارچوب، نقش خود را در برابر رویکرد مداخلهگرایانه و نظامی آمریکا قرار داده است.
در جریان سفر شی، این رویکردها در قالب مجموعهای از پیامهای سیاسی و نمادهای دیپلماتیک نمایان شد. عبدالفتاح السیسی و همسرش شخصاً از شی و همسرش در فرودگاه بینالمللی قاهره استقبال کردند و دو رئیسجمهور از موزه بزرگ مصر دیدن کردند. دو کشور همچنین ۲۵ توافق دوجانبه برای تعمیق همکاریهای اقتصادی، تجاری، فناوری، امنیتی و نظامی امضا کردند. مهمترین توافقها، پیوند راهبرد توسعهای «چشمانداز ۲۰۳۰» مصر با ابتکار کمربند و جاده چین برای جنوب جهانی و گسترش منطقه اقتصادی چین و مصر در کانال سوئز بود. دو کشور همچنین بهعنوان اعضای بریکس متعهد شدند تجارت دوجانبه را با استفاده از ارزهای محلی افزایش دهند؛ اقدامی که وابستگی مصر به دلار آمریکا را کاهش میدهد. همکاری نظامی نیز با توجه به برگزاری دومین رزمایش مشترک نیروی هوایی دو کشور، موسوم به «عقابهای تمدن»، در حال گسترش است.
در بیانیه مشترک پایان سفر، مصر بار دیگر بر پایبندی خود به اصل «چین واحد» تأکید کرد و شی نیز تعهد چین به شناسایی امنیت آبی و حقوق مصر در منابع آب نیل را اعلام کرد. این موضع با توجه به اختلاف مصر و اتیوپی بر سر توزیع منابع نیل و برداشت پیشین قاهره از موضع دیپلماتیک چین در حمایت از اتیوپی، تغییری مهم است که میتواند در تلاشهای آینده مصر برای دستیابی به توافقی مذاکرهشده با اتیوپی درباره نیل مؤثر باشد.
با وجود تعمیق روابط چین و مصر، قاهره روابط راهبردی خود با آمریکا را کنار نمیگذارد. واشنگتن همچنان در همکاریهای نظامی و دیپلماتیک و مسائل مربوط به ثبات منطقهای، از اسرائیل و فلسطین تا لیبی و سودان، برای مصر اهمیت زیادی دارد. چین نیز همزمان روابط راهبردی خود با ایران، ترکیه و کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس و روابط باثبات خود با اسرائیل را حفظ کرده است. مصر، برخلاف دهههای ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ که متحد اصلی شوروی در غرب آسیا بود، قصد ندارد متحد اصلی چین در منطقه شود. قاهره در حال متنوعسازی شرکای خود در حوزههای مختلف، از جمله نظامی و فناوری، بدون وابستگی به یک ابرقدرت حامی است. دو نتیجه اصلی سفر شی به مصر عبارتاند از افزایش نفوذ چین در غرب آسیا و گسترش روابط بینالمللی مصر در شرایط بیثباتی منطقهای./ منبع
