سازمان همکاری شانگهای در ۲۵ سالگی؛ چالش تبدیل گستردگی به قدرت واقعی
سازمان همکاری شانگهای با وجود گسترش پرشتاب اعضا، برای تبدیلشدن به یک بلوک قدرتمند در برابر نهادهای غربی نیازمند همگرایی اقتصادی و امنیتی بیشتری است.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «سازمان همکاری شانگهای در ۲۵ سالگی؛ چالش تبدیل گستردگی به قدرت واقعی» به قلم الیاس کمالاوغلو (Ilyas Kemaloglu) در خبرگزاری آناتولی (Anadolu Agency) منتشر شده است. این یادداشت با بررسی دستاوردها و موانع پیشروی سازمان همکاری شانگهای در آستانه نشست بیشکک، بر لزوم اولویتبخشی به انسجام درونی بهجای گسترش تعداد اعضا تأکید میکند. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
پایتخت قرقیزستان در روزهای پایانی ماه اوت و ابتدای سپتامبر، میزبان نشست سران سازمان همکاری شانگهای به مناسبت بیستوپنجمین سالگرد تأسیس این نهاد است. این سازمان که در سال ۲۰۰۱ توسط چین، روسیه و چهار کشور آسیای مرکزی پایهگذاری شد، از همان ابتدا در نگاه تحلیلگران غربی بهعنوان رقیبی برای ناتو ارزیابی میشد. اگرچه پکن همواره این سازمان را بستری برای گسترش نفوذ اقتصادی در آسیای مرکزی میداند، اما مسکو با نگاهی راهبردیتر و با پذیرش اعضای جدیدی نظیر هند، پاکستان، ایران و بلاروس، آن را بهتدریج به بلوکی از کشورهای منتقد جهان غرب تبدیل کرده است.
در طول یک ربع قرن گذشته، این سازمان با پوشش جمعیتی بالغ بر ۳.۵ میلیارد نفر، به یکی از مهمترین بسترهای گفتوگوی ژئوپلیتیک در منطقه اوراسیا تبدیل شده است. کمک به حلوفصل اختلافات مرزی، مبارزه با تروریسم و توسعه همکاریهای انرژی و ترانزیتی از دستاوردهای غیرقابلانکار آن به شمار میرود. بااینحال، تفاوت بنیادین در اهداف کشورهای عضو، کارکرد منسجم این بلوک را با دشواریهایی روبهرو کرده است؛ بهگونهای که در برابر تلاش کشورهای آسیای مرکزی برای حفظ چتر امنیتی، دهلینو بیشتر به این سازمان بهعنوان ابزاری برای مهار نفوذ فزاینده چین مینگرد.
با وجود این ظرفیت عظیم ژئوپلیتیکی، سازمان همکاری شانگهای هنوز نتوانسته به همگرایی اقتصادی در سطح اتحادیه اروپا یا ضمانتهای دفاعی متقابل مشابه ناتو دست یابد. در نشست بیشکک، رهبران کشورهای عضو فراتر از مسائل سنتی امنیتی، موضوعاتی نظیر امنیت هستهای، سیاست مشترک هوش مصنوعی و تغییرات اقلیمی را روی میز دارند. همچنین، راهاندازی سیستم پرداخت مستقل و بانک توسعه شانگهای که سال گذشته تصویب شد، مورد بحث قرار میگیرد؛ پروژههایی که اجرای آنها بهدلیل سایه تحریمهای ثانویه غرب و اختلاف بر سر تعیین ارز پایه، با موانع جدی روبهرو است.
این نشست کانون دیپلماسی دوجانبه نیز خواهد بود و دیدار ولادیمیر پوتین با رجب طیب اردوغان، با محوریت امنیت دریانوردی در دریای سیاه، انرژی و تجارت، از مهمترین رویدادهای حاشیهای آن است. در نهایت، روند تحولات نشان میدهد که این سازمان برای تثبیت جایگاه خود بهعنوان یک قطب قدرتمند در نظام چندقطبی، بیش از آنکه نیازمند پذیرش اعضای جدید باشد، باید تمرکز خود را بر انسجامبخشی و تبدیل این وسعت بینظیر جغرافیایی و جمعیتی به قدرت عملیاتی واقعی معطوف کند./ منبع
