توافق صلح ارمنستان و آذربایجان و دشمنان آن

در هشتم آگوست ۲۰۲۵، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، با نظارت بر امضای توافق صلح تاریخی میان نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، و الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، در کاخ سفید، ایالات متحده را به‌عنوان میانجی اصلی در قفقاز جنوبی تثبیت کرد و جای روسیه و ایران را گرفت. این توافق، برخلاف پیش‌بینی‌ها، مانند مقاله نشریه لوموند که صلح را دور از دسترس خوانده بود، به امضا رسید. روسیه این توافق را تلاش غرب برای «غصب» صلح و تطبیق آن با منافع خود تلقی کرد. برخی در ارمنستان خواستار بسته‌شدن پایگاه نظامی روسیه در گیومری، در فاصله ۷۵ مایلی ایروان شدند که طبق توافق ارمنستان و روسیه تا سال ۲۰۴۴ فعال است. این درخواست پس از شکست ارمنستان در درگیری قره‌باغ کوهستانی در سال ۲۰۲۳ مطرح شد؛ زمانی که مسکو به کمک ارمنستان نیامد.

موافقان توافق معتقدند با نزدیکی صلح، نیازی به «حمایت» روسیه نیست. ایران نیز از این توافق ناخشنود است؛ به‌ویژه به‌دلیل وجود «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه جهانی» (TRIPP)، که پیش‌تر کریدور زنگزور نامیده می‌شد و آذربایجان را از طریق ارمنستان به نخجوان متصل می‌کند. این توافق به ایالات متحده حقوق انحصاری توسعه این مسیر را برای ۹۹ سال اعطا کرد. ایران نگران است که فعالیت‌های اقتصادی و امنیتی ایالات متحده در نزدیکی مرز شمال‌غربی‌اش، منافع آن را به‌خطر اندازد و ارمنستان را از مدار خود خارج کند.

این توافق همچنین جایگاه ترکیه و اسرائیل به‌عنوان متحدان آذربایجان را تقویت می‌کند. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در سفر به ایروان حضور «قدرت‌های خارجی» را محکوم کرد. سرلشکر عبدالرحیم موسوی حضور ایالات متحده را نگرانی جدی برای قفقاز خواند و علی‌اکبر ولایتی، مشاور ارشد رهبر ایران، این طرح را «توطئه ژئوپلیتیکی» نامید که ترکیه و ناتو را به مرزهای ایران نزدیک می‌کند و هشدار داد که این مسیر به «گورستان مزدوران» تبدیل خواهد شد. در میان جامعه دیاسپورای ارمنی‌ها، برخی توافق را یک «توافقنامه مونیخ» جدید خواندند. وارطان اوسکانیان، وزیر خارجه پیشین ارمنستان، آن را «ننگ دیپلماتیک» و تهدیدی برای حاکمیت ارمنستان دانست. هایک خالاتایان، تحلیلگر نشریه وارلیق، این توافق را «شکست کامل» برای ارمنستان خواند که ارتباطات با روسیه و ایران را به‌خطر می‌اندازد. کمیته ملی ارمنی‌های آمریکا (ANCA) و الکس گالیتسکی، مدیر سیاست‌گذاری آن، با انتقاد از همکاری اسرائیل و آذربایجان و حمایت از مواضع تهران، توافق را محکوم کردند. جفری ساکس، اقتصاددان چپ‌گرا، نیز با تکرار مواضع کرملین و ایران، نقش ایالات متحده را مشکل‌ساز دانست. مخالفان صلح که عمدتاً حامی روسیه و ایران‌اند، منافع غرب را هدف قرار داده‌اند. این توافق با برقراری صلح در منطقه‌ای راهبردی، منافع آمریکا را تقویت و نفوذ روسیه و ایران را تضعیف کرد./ منبع