آیینه تمامنمای ضعفها و تناقضهای اروپا
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «آیینه تمامنمای ضعفها و تناقضهای اروپا» به قلم شهرام پیشوایی در دیپلماسی ایرانی منتشر شده است. نویسنده با بررسی روند فروپاشی برجام و فعالشدن مکانیسم ماشه توسط آمریکا، وابستگی ساختاری و فقدان اراده اروپا در ایستادگی مقابل واشنگتن را عامل اصلی ناکامی اروپا در حفظ توافق میداند و پیامدهای اقتصادی، امنیتی و اعتباری این ناتوانی را تشریح میکند. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
توافق هستهای موسوم به برجام که در سال ۲۰۱۵ میان ایران و گروه ۵+۱ امضا شد، بهعنوان یکی از مهمترین توافقهای چندجانبه قرن بیستویکم، افزون بر ابعاد هستهای و امنیتی، نماد قابلیت گفتوگوی دیپلماتیک در مسائل پرتنش بود. خروج یکجانبه آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ و اجرای سیاست فشار حداکثری بنیان توافق را متزلزل کرد. این اقدام ناقض تعهدات بینالمللی آمریکا بود و اگرچه با اعتراض جهانی روبهرو شد، واشنگتن تحریمهای اقتصادی و سیاسی بیشتری علیه ایران اعمال کرد. در سال ۲۰۲۰، آمریکا مدعی ماندن در جایگاه عضو مشارکتکننده برجام شد و برای فعالکردن سازوکار بازگشت تحریمها اقدام کرد؛ اقدامی که از منظر حقوقی متناقض و از سوی متحدان اروپایی نیز رد شد، هرچند آمریکا آن را با تهدید و فشار پیگیری کرد. استفاده از مکانیسم ماشه در چارچوب رویکرد کلان آمریکا پس از جنگ سرد ارزیابی میشود که قواعد بینالمللی را تنها در خدمت منافع خود میپذیرد، چندجانبهگرایی را در صورت کنترل میپذیرد و تحریم را ابزار سیاسی و اقتصادی میداند.
اروپاییها پس از خروج آمریکا از توافق، بر تعهد خود به برجام تأکید کردند و سازوکارهایی مانند اینستکس برای مبادلات مالی با ایران ایجاد کردند، اما این ابتکارات به نتیجه نرسید. وابستگی اقتصادی به آمریکا، ترس سیاسی از مقابله با واشنگتن و بیعملی عملیاتی مانع تحقق وعدههای اروپا شد. پیامد فروپاشی برجام برای اروپا شامل کاهش اعتبار بینالمللی بهدلیل ناتوانی در حفظ توافق، ازدستدادن فرصتهای اقتصادی بهویژه در حوزه انرژی و ترک پروژههای شرکتهایی مانند توتال و زیمنس، تشدید تهدیدات امنیتی و خطر مهاجرت ناشی از تنشهای غربآسیا و تضعیف چندجانبهگرایی و اعتماد بینالمللی به ابتکارات اروپایی بود. عدم توانایی در حفظ برجام، اروپا را در مقابل چین و روسیه آسیبپذیرتر کرد و جایگاه آن را تضعیف نمود. همچنین، منافع اقتصادی میانمدت و بلندمدت از بین رفت و در کنار خطرات امنیتی احتمالی، هزینههای بیشتری متوجه اروپا شد. ادامه وابستگی راهبردی به آمریکا مانع دستیابی اروپا به استقلال راهبردی خواهد شد و فرصتهای اقتصادی در غربآسیا و آسیا بیشتر به رقبایی چون چین و روسیه خواهد رسید.
ناتوانی در ایفای نقش مستقل، بیاعتمادی افکار عمومی داخلی اروپا نسبت به نخبگان سیاسی را افزایش خواهد داد. تجربه برجام و مکانیسم ماشه نشان داد که چنانچه اصلاحات اساسی صورت نگیرد، آیندهای پرچالش در انتظار اروپا است، زیرا این رویداد ناکامی عینی اروپا در استفاده از ظرفیتهای دیپلماتیک و مقاومت در برابر فشارهای فراآتلانتیکی را نمایان کرد./ منبع
