اروپا کارتی برای بازی با چین ندارد

صد روز نخست دوره دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ برای اروپا بدتر از پیش‌بینی‌ها بوده است. علاوه بر ایدئولوژی ضدلیبرال جی‌دی ونس -معاون رئیس‌ جمهورآمریکا- علیه اروپایی‌ها، نگرانی از احتمال قطع حمایت آمریکا از اوکراین و تعرفه‌های بی‌سابقه بر کشورهای اروپایی، اروپا را آشوب‌زده کرده است. برخی سیاستمداران اروپایی با امید به چین به‌عنوان سپری در برابر آمریکا، به مذاکره با پکن روی آورده‌اند. بروکسل مذاکراتی برای کاهش تعرفه‌های خودروهای برقی چینی در ازای کاهش تعرفه‌های چین بر کالاهای اروپایی و رفع محدودیت صادرات عناصر خاکی کمیاب آغاز کرده است. اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، با وجود بدبینی به چین، اعلام کرد در ماه جولای به پکن سفر خواهد کرد؛ این اقدام پس از آن صورت می‌گیرد که شی جین‌پینگ دعوت به اجلاس پنجاهمین سال روابط اتحادیه اروپا-چین را رد کرد.

چین، برخلاف دیپلماسی تهاجمی «گرگ جنگجو» در دوره اول ترامپ، اکنون خود را قدرتی معقول و همکاری‌جو معرفی می‌کند. مقامات چینی روزانه بر اشتراک با اروپا در حفاظت از نظام تجارت چندجانبه در برابر اخلال‌های ترامپ تأکید می‌کنند. شی، چین و اروپا را «دو نیروی بزرگ برای جهان چندقطبی، دو بازار حامی جهانی‌سازی، و دو تمدن مدافع تنوع» خوانده است. چین حتی پیشنهاد احیای توافق جامع سرمایه‌گذاری (CAI) را داده که در سال ۲۰۲۱ به دلیل تحریم نمایندگان پارلمان اروپا، توسط پکن متوقف شد. این توافق می‌توانست معاهدات دوجانبه سرمایه‌گذاری را جایگزین کرده و شرایط عادلانه‌تری برای کسب‌وکارهای اروپایی در چین ایجاد کند.

اما اروپا نمی‌تواند از چین به‌عنوان اهرم استفاده کند. تعرفه‌های ترامپ تهدیدات اقتصادی و امنیتی چین برای اروپا را تشدید کرده است. چین در سال ۲۰۲۵ با هدایت صادرات خود به اروپا برای جبران تعرفه‌های آمریکا، مازاد تجاری بی‌سابقه‌ای در سه‌ماهه اول ایجاد کرد. این صادرات یارانه‌ای، از خودرو تا فناوری پاک، با صنایع کلیدی اروپا رقابت می‌کند و می‌تواند به «شوک چین» مشابه آمریکا در دهه ۲۰۰۰ منجر شود. از نظر امنیتی، اوکراین مدعی است کارخانه‌های چینی در روسیه تسلیحات تولید می‌کنند و پکن پودر باروت و مهمات به روسیه صادر می‌کند. اگرچه چین این اتهامات را رد می‌کند، اما حمایت این کشور از روسیه، جنگ اوکراین را طولانی‌تر و اروپا را بی‌ثبات‌تر می‌کند.

اروپا به‌جای تنش‌زدایی با چین، باید اهرم‌های دیگری به کار گیرد. در حوزه اقتصادی، پیوستن به «توافق جامع و پیشرو برای شراکت ترانس‌پاسیفیک»  (CPTPP)  با ۱۲ عضو شامل استرالیا، کانادا، ژاپن و انگلیس (۱۵ درصد تولید ناخالص جهانی) می‌تواند سپری در برابر جنگ تجاری آمریکا باشد. با عضویت اتحادیه اروپا، CPTPP  به ۳۰ درصد تولید جهانی می‌رسد. تقویت توافق جامع اقتصادی و تجاری با کانادا، نهایی‌سازی توافق تجارت آزاد با هند، و اجرای سریع توافق ۲۰۲۴ با «بازار مشترک کشورهای آمریکای جنوبی» (MERCOSUR) می‌تواند وابستگی به چین و آمریکا را کاهش دهد. اروپا باید با دموکراسی‌های پیشرفته (استرالیا، کانادا، ژاپن، انگلیس) هماهنگی در امنیت اقتصادی و فناوری را تقویت کند؛ به‌ویژه در هوش مصنوعی، کوانتوم و بیوتکنولوژی؛ و با جذب استعدادهای رانده‌شده از آمریکا به دلیل کاهش بودجه پژوهشی از سوی ترامپ، نوآوری خود را حفظ کند.

در حوزه امنیتی، اروپا باید حمایت چین از روسیه را جدی‌تر بگیرد. چین در سال ۲۰۲۳ حدود ۹۰ درصد کالاهای موردنیاز جنگ روسیه را تأمین کرد و ۸۰ درصد دور زدن تحریم‌ها را تسهیل نمود، که بازسازی سریع‌تر از انتظار ارتش روسیه را ممکن کرد. اما ترامپ این نقش را کم‌اهمیت جلوه داده و اروپا تنها تعداد کمی شرکت چینی را تحریم کرده است. اوکراین شواهدی از حضور ۱۵۰ مزدور چینی در کنار نیروهای روس و تولید تسلیحات در روسیه ارائه داده، اما فقدان فشار از سوی آمریکا و اروپا، چین را جسورتر کرده است. اجلاس اخیر پوتین و شی در مسکو بر «هماهنگی استراتژیک» تأکید داشت. افزایش فشار بر چین، مانند تحریم بانک‌های چینی دخیل در دور زدن تحریم‌ها یا مشروط کردن مذاکرات CAI به محدودسازی صادرات کالاهای دومنظوره به روسیه، می‌تواند روسیه را برای آتش‌بس تحت فشار قرار دهد؛ به‌ویژه که روسیه برای تهاجم تابستانی ۲۰۲۵ به زنجیره‌های تأمین خارجی وابسته است.

اروپا می‌تواند از نقش میانجی‌گری ادعایی چین در اوکراین بهره ببرد. چین خود را میانجی بی‌طرف اما متمایل به روسیه معرفی کرده است و اخیرا نیز پیشنهاد میزبانی این کشور برای نشست بین پوتین و ترامپ از سوی واشنگتن رد شد. اروپا باید به چین نشان دهد که کاهش حمایت از روسیه به نفعش است. گرچه چین مسکو را رها نمی‌کند و توافق‌های تجاری نمی‌توانند زیان‌های جنگ تجاری را جبران کنند، اما اروپا نباید فریب ژست‌های دوستانه چین را بخورد. چین دوست اروپا نیست و اروپا باید با تقویت تجارت با متحدان و فشار بر چین، از اقتصاد و امنیت خود دفاع کند./ منبع