بلای ترامپ بر سر ناتو

روزی که دونالد ترامپ شعار «اول آمریکا» را سر داد، بسیاری معتقد بودند دولت آمریکا به‌سمت دخالت در امور جهانی و تمرکز بر مسائل داخلی خواهد رفت. اعلام خروج نیروها از غرب آسیا نیز در این راستا تلقی می‌شد. با این حال، وقایعی نظیر بحران غزه، اوضاع لبنان، کسب درآمد از نفت و گاز کشورهای عربی و ماجرای ونزوئلا و ربودن نیکلاس مادورو، تصویر متفاوتی از سیاست‌های دولت ترامپ ارائه داد. این وقایع نشان می‌دهند که دولت ترامپ به‌دنبال بهره‌برداری از ثروت‌های جهانی است و حق حاکمیت و مالکیت دیگران را به‌رسمیت نمی‌شناسد. به‌نظر می‌رسد آمریکا با استفاده از قدرت نظامی، ثروت‌های دیگر کشورها را تصاحب می‌کند.

ادعای اخیر دولت ترامپ مبنی بر تصاحب جزیره گرینلند در همین راستا قرار می‌گیرد. ترامپ اعلام کرده است که تصاحب این جزیره برای امنیت آمریکا ضروری است. جزیره گرینلند که متعلق به دانمارک است، دارای منابع عظیمی است. دانمارک، عضو پیمان ناتو است و اقدام نظامی آمریکا برای تصاحب این جزیره، یعنی جنگ در داخل منطقه ناتو، سابقه نداشته است. طبق ماده ۵ اساسنامه ناتو، هر عضوی که مورد حمله خارجی قرار گیرد، سایر اعضای پیمان باید به کمک آن عضو بشتابند. در این شرایط، چگونه ممکن است عضوی مورد حمله عضوی دیگر در داخل منطقه ناتو قرار گیرد؟ این سؤال، به‌چالش‌کشیدن ناتو و احتمال نابودی آن می‌انجامد.

پیمان ناتو که در دوران جنگ سرد بین بلوک غرب به رهبری آمریکا و بلوک شرق به رهبری اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت، با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ به‌نظر می‌رسید منسوخ شده باشد. اما آمریکا نه‌تنها ناتو را منحل نکرد، بلکه کشورهای تازه استقلال یافته شرق اروپا و منطقه بالتیک را نیز به عضویت این پیمان درآورد تا از آن به‌عنوان یک بازوی نظامی در برابر کشورهایی که تسلیم آمریکا نمی‌شوند، استفاده کند. هدف اولیه، جمهوری فدراتیو روسیه بود. آمریکا با استفاده از «دکترین مهار»، به‌دنبال تجزیه روسیه بود. این امر مستلزم نزدیک‌کردن ناتو به مرزهای روسیه در قفقاز و شرق اروپا بود. روسیه که با قدرت‌گرفتن ولادیمیر پوتین، خود را بازیافته بود، اعلام کرد که به‌هیچ وجه نزدیک‌شدن ناتو به مرزهای خود را تحمل نخواهد کرد. آمریکا تلاش کرد با حمایت از جریان‌های تکفیری، جمهوری‌های مسلمان‌نشین چچن و انگوش را از روسیه جدا کند، اما این تلاش‌ها شکست خورد. سپس آمریکا به‌دنبال گسترش نفوذ خود از طریق گرجستان به روسیه بود که در این مسیر نیز جنگ داخلی رخ داد و آبخازیای شمالی و اوستیای جنوبی جدا شدند. در نهایت، تمرکز بر اوکراین قرار گرفت.

در اوایل جدایی از اتحاد جماهیر شوروی، روابط خوبی بین اوکراین و روسیه برقرار بود. اما آمریکا به‌دلیل اهداف خود، در امور اوکراین مداخله کرد و با دامن‌زدن به احساسات ضد روسی و راه انداختن «انقلاب مخملی»، نظام اوکراین را سرنگون کرد تا این کشور به عضویت ناتو درآید. در نهایت، روسیه به‌دلیل احساس خطر، در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲ به اوکراین حمله کرد. این اقدام منجر به فجایعی شد که به زیان هر دو کشور انجامید. اوکراین عضو ناتو نشد و ناتو نتوانست به او کمک کند. دونالد ترامپ نیز به‌دلیل روابط دوستانه با ولادیمیر پوتین، راه‌حل‌هایی که برای پایان این جنگ ارائه می‌دهد، بیشتر به‌سود روسیه است.

در حال حاضر، ناتو در جزیره گرینلند در شمال اروپا دچار بحران داخلی شده است. ترامپ در تصرف این جزیره جدی است و اعلام کرده است که علیه هر کشوری که مخالف این امر باشد، تعرفه‌های سنگین وضع خواهد کرد. یک عضو کنگره لایحه‌ای تقدیم کرده است که طبق آن گرینلند باید پنجاه‌و‌دومین ایالت آمریکا شود. کشورهای اروپایی، از جمله فرانسه و آلمان که از جنگ اوکراین آسیب دیده‌اند، برای مقابله با اقدام آمریکا، نیروی نظامی به این جزیره فرستاده و مانور گسترده‌ای را به راه انداخته‌اند. سه کشور عضو ناتو، آمریکا، انگلستان و فرانسه، دارای سلاح هسته‌ای هستند. اروپایی‌ها در عین حال که مانور نظامی را انجام می‌دهند، به درگیری با آمریکا تمایلی ندارند و از این کشور خواسته‌اند که برای حفظ امنیت گرینلند در این مانور شرکت کند.

سوال این است که آیا پیمان ناتو نفس‌های آخر خود را می‌کشد و از درون متلاشی می‌شود؟/ منبع