اوکراین به تضمین‌هایی شبیه ماده ۵ ناتو نیاز ندارد

به‌تازگی ایده «تضمین‌های شبیه ماده ۵» ناتو—که دفاع جمعی را در صورت حمله به یک عضو تضمین می‌کند -در بحث‌های اروپا و آمریکا درباره اوکراین برجسته شده است. در ماه مارس، جورجیا ملونی، نخست‌وزیر ایتالیا، ایده‌ای مشابه ماده ۵ پیشنهاد کرد. در ماه آگوست، تیم دونالد ترامپ تضمینی «شبیه ماده ۵» خارج از ناتو را ترویج داد و در ماه سپتامبر، امانوئل مکرون با گردهم‌آوردن ۲۶ شریک اروپایی در پاریس، نیروی «اطمینان‌بخش» پساجنگ را تعهد داد. اما این پیشنهادها، در جهانی با حملات شبانه پهپادی، تهدیدات دریایی و فشار بر زیرساخت‌های حیاتی، اوکراین را آسیب‌پذیر و اروپا را ناامن‌تر می‌کنند.

فعالیت‌های روسیه در قلمروی ناتو، از امری نادر به امری عادی تبدیل شده است. در روز ۱۰ سپتامبر، پهپادهای ساخت روسیه وارد حریم هوایی لهستان شدند؛ ناتو برخی را ساقط کرد و لهستان ماده ۴ (مشاوره در صورت تهدید) را فعال نمود. دانمارک به‌دلیل مشاهده پهپادها چندین فرودگاه را بست و فرانسه به نفت‌کشی مرتبط با «ناوگان سایه» روسیه برای اخلال پهپادی یورش برد. آلمان نیز پروازهای هماهنگ پهپادها بر فراز پالایشگاه‌ها و کانال کیل را گزارش کرد. آسیب به کابل‌های زیردریایی بالتیک نگرانی‌ها را تشدید کرده است. اما هیچ‌یک از این حوادث آستانه قانونی برای فعال‌سازی ماده ۵ را رد نکرد.

مشکل تضمین‌های «شبیه ناتو» این است که ماده ۵، هرچند قدرتمند، نیازمند فرآیند سیاسی و مشاوره است و هر متحد آزادانه پاسخ می‌دهد. این ماده برای تهاجمات آشکار—مانند لشکرکشی یا حملات جت‌های جنگنده—طراحی شده، نه برای حملات زیرآستانه‌ای مانند پهپادها یا خرابکاری کابل‌ها. تضمین مشابه خارج از ساختار فرماندهی ناتو برای اوکراین کندتر و ضعیف‌تر خواهد بود.

اوکراین دیگر مصرف‌کننده امنیت نیست، بلکه مشارکت‌کننده است. پس از حادثه لهستان، متحدان از دانش ضدپهپادی اوکراین بهره بردند و متخصصان اوکراینی به دانمارک برای به اشتراک گذاشتن تاکتیک‌های حسگر، پارازیت و رهگیری ارزان‌قیمت اعزام شدند. رهبران ناتو اذعان دارند که اروپا باید از اوکراین بیاموزد چگونه پهپادهای ارزان را بدون موشک‌های گران شکست دهد.

تجربه توافق بوداپست (سال ۱۹۹۴)، که اوکراین در ازای واگذاری سومین زرادخانه هسته‌ای جهان، «تضمین‌های امنیتی» غیرالزام‌آور دریافت کرد، نشان داد وعده‌های غیراجرایی جلوی تهاجم مصممانه را نمی‌گیرند. روسیه در سال ۲۰۱۴ کریمه را ضمیمه و در دونباس جنگ را شعله‌ور کرد و این اقدام را با سربازان بی‌نشان به‌منظور ایجاد ابهام صورت داد. حتی در ناتو، این ابهام ماده ۵ را زیر سؤال می‌برد. در سال ۲۰۲۲، روسیه آشکارا حمله کرد.

اوکراین به بسته‌ای نیاز دارد که در برابر مهاجم زیرآستانه‌ای، قوی‌تر از ماده ۵ باشد: زمان، خودکارسازی، حضور، اطلاعات و تولید.

۱. محرک‌های خودکار: مکانیسم قانونی «اگر-آنگاه» که در ساعات اولیه با نشانه‌های روشن -مانند پهپادهای دولتی، حملات سایبری یا خرابکاری زیرساخت‌ها- فعال شود؛ شامل اقدامات نظامی و تحریم‌های سنگین.

۲. سپر هوایی-دریایی مشترک: پوشش راداری مداوم، حسگرهای یکپارچه، قوانین واگذاری برای ساقط کردن پهپادها، ترکیب جنگ الکترونیک و رهگیرهای ارزان با موشک‌های متعارف، به‌منظور بالا بردن هزینه حملات برای مسکو.

۳. حضور مشهود و لجستیک آماده: پیش از آتش‌بس، ایجاد مراکز لجستیک در لهستان و رومانی و پس از آتش‌بس، گشت تیم‌های چندملیتی در بنادر و فرودگاه‌های اوکراین برای پاسخ فوری به هر حمله.

۴. پیمان اطلاعاتی: اشتراک نهادی اطلاعات ماهواره‌ای، سیگنال‌ها و میدان نبرد برای اثبات سریع و بازدارندگی.

۵. توافق تولید: تأمین مالی چندساله برای تولید مشترک پهپاد، اجزای دفاع هوایی و گلوله‌های توپخانه در اوکراین، با خرید تضمینی سامانه‌‌های اوکراینی توسط متحدان.

این اقدامات، به‌جای تقلید از ماده ۵، تهدیدات مدرن را با ابزارهای مناسب پاسخ می‌دهند و شکاف‌های کنونی را پر می‌کنند تا اوکراین و اروپا در برابر فشارهای زیرآستانه‌ای ایمن شوند./ منبع