بازگشت به میز مذاکره؟ توصیههایی برای مذاکرات با ایران
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشت «بازگشت به میز مذاکره؟ توصیههایی برای مذاکرات با ایران» نوشته دنیس راس (Dennis Ross) و ریچارد نفیو (Richard Nephew) در مؤسسه واشنگتن (Washington Institute)، منتشر شده است. این یادداشت اهداف دیپلماتیک آمریکا پس از آتشبس ایران-اسرائیل، تأثیر حملات بر برنامههای هستهای و موشکی جمهوری اسلامی و توصیههایی برای مذاکرات آینده با تمرکز بر محدودیتهای هستهای، موشکی، رفع تحریمها و نقش بینالمللی را بررسی میکند. در ادامه، بهره سخن این مطلب را میخوانید.
در حالی که جمهوری اسلامی خود را پیروز جنگ اعلام کرده و تحلیلگران نتایج نظامی مناقشه این کشور با رژیم صهیونیستی را ارزیابی میکنند، با برقراری آتشبس ایران-اسرائیل، آمریکا بهدنبال ازسرگیری مذاکرات هستهای است. حملات آمریکا و اسرائیل از روز ۱۳ ژوئن به تأسیسات هستهای و موشکی ایران، ضربه سنگینی وارد کرد، اما برای تثبیت این دستاوردها دیپلماسی هوشمندانهای لازم است. توازن قدرت در غربآسیا تغییر کرده؛ شبکه نیروهای متحد ایران تضعیف شده و این کشور بهدنبال توقف درگیری و رفع تحریمهاست. پاسخ ایران به حمله آمریکا، مشابه واکنش محدودش به ترور سردار سلیمانی در سال ۲۰۲۰، نمادین و با هدف اجتناب از جنگ بود. دونالد ترامپ ادعا کرده که برنامه هستهای ایران برای دههها عقب افتاده، اما این پیشبینی به تصمیمات یکجانبه این کشور بستگی دارد. آمریکا باید از این فرصت استفاده نموده و با توافقاتی که مبتنی بر نظارت دقیق است، از بازسازی برنامههای هستهای و موشکی ایران جلوگیری کند.
اهداف آمریکا باید شامل کنارگذاشتن دائمی گزینه تسلیحات هستهای توسط ایران و محدودیت تعداد و نوع موشکهای بالستیک باشد. واشنگتن باید متحدانش را از جمله با تهدید «بازگشت» تحریمهای سازمان ملل در صورت عدم همکاری تهران، برای حمایت از این اهداف متحد کند. انزوای سیاسی ایران شانس موفقیت مذاکرات را افزایش میدهد. این اهرم میتواند شامل مشوقها و فشارها باشد تا ایران احساس نکند آتشبس به معنای پذیرش برنامههای این کشور است.
حملات به برنامه هستهای ایران، از جمله تأسیسات نطنز و فردو، آسیب جدی وارد کرده، اما میزان دقیق آن نامشخص است. مذاکرات اولیه باید هر تلاش برای بازسازی برنامه را نقض آتشبس تلقی کند. در بلندمدت، مذاکرهکنندگان باید از بازسازی بخشهایی که امکان تولید تسلیحات دارند (مانند غنیسازی اورانیوم و بازفرآوری سوخت مصرفشده) جلوگیری کنند. ایران باید دسترسی دائمی به آژانس بینالمللی انرژی اتمی بدهد، به معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) متعهد بماند و ذخایر اورانیوم ۶۰ و ۲۰ درصدی و قطعات سانتریفیوژ را واگذار کند. ایران احتمالاً با استناد به ادعای ترامپ مبنی بر نابودی برنامه هستهای، این اقدامات را رد کند و خواستار بازسازی تأسیسات برای اهداف غیرنظامی شود. آمریکا میتواند با پیشنهاد همکاری هستهای غیرنظامی، مانند ساخت رآکتورهایی با سوخت خارجی، مسئله غنیسازی داخلی را سالها به تعویق بیندازد.
حملات اسرائیل به زیرساختهای موشکی ایران، از جمله کارخانههای سوخت جامد و مایع و پرتابگرها، خسارات سنگینی وارد کرد، اما برخی داراییهای پراکنده و مقاوم باقی ماندند. نیروی موشکی سپاه پاسداران، با وجود ازدستدادن فرماندهان ارشد، به شلیک موشک هرچند با شدت کمتر ادامه داد. موشکهای ایران خسارات قابلتوجهی به اسرائیل وارد کردند، اما بیشترشان توسط دفاع چندلایه این کشور رهگیری شدند. بیش از هزار پهپاد یکطرفه ایران نیز عمدتاً توسط پدافند هوایی متفقین ساقط شدند. این نتایج نشاندهنده تابآوری و محدودیتهای مدل بازدارندگی مستقیم ایران است. ایران احتمالاً با کمک چین، زیرساختهای موشکی را بازسازی کرده و دقت و نفوذپذیری آنها را بهبود میبخشد. مذاکرات باید تواناییهای موشکی کنونی ایران را بهویژه با توجه به اصابت و تأثیر مخرب و ویرانگری آنها، محدود کند.
ایران به دلیل مشکلات اقتصادی، علاقهمند به رفع تحریمها است. فشار آمریکا دسترسی ایران به صد میلیارد دلار دارایی که بهطور عمده از فروش نفت حاصل میشود را محدود کرده است. حتی در صورت موافقت واشنگتن با آزادسازی این وجوه، مشکلات بانکی مانع خواهند شد. ترامپ در اجلاس ناتو در روز ۲۵ ژوئن اعلام کرد که مانع خرید نفت ایران توسط چین نمیشود، اما بازار نفت اشباع است و جمهوری اسلامی باید تخفیفهای قابلتوجهی ارائه دهد. رفع تحریمها به تنهایی روابط تجاری عادی با غرب را تضمین نمیکند، زیرا نهادهای مالی به دلیل هشدارهای گروه ویژه اقدام مالی (FATF) درباره پولشویی و تأمین مالی تروریسم، از ایران دوری میکنند. فساد، مقررات ناپایدار و بازداشت اتباع خارجی توسط ایران، موانع تجاری دیگری هستند.
سه کشور اروپایی فرانسه، آلمان، انگلیس بهدنبال توافقی برای نظارت بر تواناییهای هستهای باقیمانده ایران هستند، زیرا گزینههای دیگر، مانند برنامه هستهای پنهان یا حملات مداوم، نامطلوباند. آنها با استفاده از تهدید «بازگشت» تحریمهای سازمان ملل که تا ماه اکتبر منقضی میشود، بهدنبال یافتن جایگاهی در مذاکراتاند و باید با دولت ترامپ هماهنگ شوند. چین و روسیه از ایران حمایت دیپلماتیک خواهند کرد تا موقعیت آمریکا را تضعیف کنند. چین خواستار حفظ آتشبس و تجارت آزاد در تنگه هرمز است، در حالی که روسیه محکومیت اقدامات آمریکا و اسرائیل را دنبال میکند. آمریکا باید این دو کشور را از مذاکرات کنار بگذارد تا اهرم ایران تقویت نشود و رقابت قدرتهای بزرگ مدیریت شود./ منبع
