چین چگونه مصر و خلیج‌فارس را به مدار فضایی خود می‌کشد

تحول چین از کشوری که در دهه ۱۹۵۰ حتی توان ارسال یک سیب‌زمینی به فضا را نداشت، به یک قدرت برتر فضایی، اکنون غرب آسیا  و شمال آفریقا را به مدار نفوذ پکن کشانده است. پکن با فرستادن فضانورد به مدار، استقرار سیستم ناوبری بومی «بیدو» و ساخت ایستگاه فضایی مستقل، اکنون این قابلیت‌ها را در قالب «جاده ابریشم فضایی» به کشورهایی صادر می‌کند که به دنبال توسعه صنایع فضایی خود هستند. در ماه دسامبر ۲۰۲۵، پرتاب ماهواره ۸۱۳ امارات و نانوماهواره مصر توسط موشک چینی Kinetica-1، تنها جدیدترین نمونه از فهرست رو به رشد همکاری‌های فضایی پکن با کشورهایی نظیر عربستان سعودی، ترکیه، الجزایر و عمان است. این حضور فراتر از پرتاب ماهواره، شامل ساخت مراکز مونتاژ، ایستگاه‌های نظارت زمینی و انتقال فناوری‌های پیشرفته‌ای است که پیش‌تر در انحصار غرب بود.

سیستم ناوبری بیدو اکنون به جدی‌ترین رقیب GPS آمریکا در منطقه تبدیل شده است. کاتالیزور توسعه بیدو برای پکن، «تحقیر فراموش‌نشدنی» در بحران تایوان سال ۱۹۹۶ بود؛ زمانی که ارتش چین به دلیل اختلال در GPS ردیابی موشک‌های خود را از دست داد. امروزه، کشورهایی مانند تونس، کویت و سودان از بیدو برای مصارف غیرنظامی استفاده می‌کنند و حتی وزارت دفاع عربستان تفاهم‌نامه‌ای برای کاربردهای نظامی آن امضا کرده است. جنگ ایران و اسرائیل در ماه ژوئن ۲۰۲۵ و اختلال گسترده در سیستم GPS که منجر به سرگردانی کشتی‌ها در تنگه هرمز شد، تمایل کشورهای منطقه از جمله ایران را برای پذیرش بیدو به عنوان یک جایگزین یا مکمل امن‌تر دوچندان کرده است؛ موضوعی که مقامات واشینگتن آن را یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های امنیتی آینده آمریکا می‌دانند.

نفوذ فضایی چین در غرب آسیا با نگرانی‌های شدید ژئوپلیتیک از سوی غرب همراه شده است. ایالات متحده نگران انتقال فناوری‌های دوگانه‌کاربرد به کشورهایی نظیر ایران و حوثی‌های یمن است؛ گزارش‌هایی در سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ حاکی از آن بود که شرکت‌های چینی تصاویر ماهواره‌ای جاسوسی در اختیار حوثی‌ها قرار داده‌اند تا دارایی‌های نظامی آمریکا را در دریای سرخ هدف قرار دهند. این تنش‌ها باعث شده تا واشینگتن محدودیت‌های صادراتی شدیدی اعمال کند، مانند توقف پرواز مریخ‌نورد اماراتی «راشد ۲» در ماموریت چینی به دلیل وجود قطعات آمریکایی. با این حال، کشورهایی مثل مصر و ترکیه (عضو ناتو) با پیوستن به ابتکار ایستگاه تحقیقات قمری بین‌المللی به رهبری چین و روسیه، نشان داده‌اند که تمایلی به نادیده گرفتن پیشنهادات اغواکننده پکن ندارند.

در نهایت، پکن با ارائه بسته‌های سرمایه‌گذاری کلان، نظیر بسته پنجاه میلیارد دلاری برای آفریقا در سپتامبر ۲۰۲۴، در حال نهادینه‌سازی نفوذ خود از طریق بریکس و سازمان همکاری شانگهای است. اگرچه وابستگی‌های ساختاری به فناوری‌های آمریکایی همچنان مانعی برای خروج کامل کشورهای خلیج‌ فارس از مدار واشنگتن است، اما برای کشورهای شمال آفریقا با منابع محدود، چین مسیری سریع، ارزان و قابل دسترس برای رسیدن به فضا فراهم کرده است. این پروژه‌ها نه از روی نیک‌خواهی، بلکه با اهداف ژئواستراتژیک پیش می‌روند؛ جایی که داده‌های فضایی و زیرساخت‌های ایجاد شده، مزایای اقتصادی و نظامی بی‌شماری را برای چین در قلب غرب آسیا  مستحکم می‌کند./ منبع