پیامدهای رویداد ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بر غربآسیا
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «پیامدهای رویداد ۷ اکتبر ۲۰۲۳ بر غربآسیا» نوشته مسعد سلیتی در دیپلماسی ایرانی منتشر شده است. این متن با نگاهی جامع، تحولات ژئوپلیتیک و انسانی دو سال پس از حمله حماس به اسرائیل را بررسی میکند؛ رویدادی که نهتنها موازنه قدرت منطقهای را تغییر داد، بلکه به شکلگیری آنچه برخی «غربآسیای جدید» مینامند، با فشار بر محور مقاومت ایران، تغییرات در سوریه، لبنان، یمن، عراق، قطر و نقش میانجیگرانه عربستان منجر شد. در ادامه، چکیده این یادداشت را میخوانید.
دو سال پس از رویداد روز هفتم اکتبر سال ۲۰۲۳ که حماس آن را «عملیات طوفان الاقصی» نامید، پیامدهای آن در سراسر غربآسیا ادامه دارد. این حمله غافلگیرکننده به اسرائیل بیش از یک هزار و ۲۰۰ کشته و ۲۵۳ اسیر برجای گذاشت و به تغییرات عمده سیاسی و نظامی در منطقه انجامید. از سقوط حکومت بشار اسد در سوریه در ماه دسامبر سال ۲۰۲۴، درگیریهای گسترده با حوثیهای یمن، حملات اسرائیل به لبنان و ترور رهبران حزبالله، طرح خلع سلاح این گروه، نابودی بخش عمده غزه با بیش از ۶۶ هزار کشته و ۱۶۹ هزار زخمی، تا کاهش نفوذ حشدالشعبی در عراق و جنگ دوازدهروزه مستقیم اسرائیل و آمریکا علیه ایران در ماه ژوئن سال ۲۰۲۵ که به آسیب جدی تأسیسات هستهای این کشور منجر شد، تحولات متوالی منطقه را دگرگون کرده است.
این روند فشار بر محور مقاومت ایران را افزایش داده و اسرائیل را با هزینههای انسانی و دیپلماتیک سنگین روبهرو ساخته است. اسرائیل پس از حمله، با بحران امنیتی کمسابقه مواجه شد. دولت بنیامین نتانیاهو، آن را شکست اطلاعاتی دانست، اما در عین حال از آن بهعنوان پیروزی راهبردی یاد کرد. اختلافات داخلی بر سر اولویتها، اعتراضات عمومی، مخالفت با تشکیل دولت فلسطینی و نقض حقوق بشر در غزه، انزوای دیپلماتیک را برای اسرائیل بههمراه داشت و حکم محاکمه نتانیاهو در دیوان کیفری بینالمللی صادر شد. در غزه، بحران انسانی گسترده با نابودی ۹۰ درصد زیرساختها، آوارگی وسیع و مذاکرات غیرمستقیم برای خلع سلاح حماس در مصر ادامه یافت. عملیات نظامی اسرائیل در ماه آگوست سال ۲۰۲۵، غزه را تحت کنترل قرار داد و آن را بهسمت اداره بینالمللی با نظارت آمریکا و کشورهای عربی سوق داد. در لبنان، حملات اسرائیل و ترور سید حسن نصرالله و فرماندهان ارشد، طرح خلع سلاح حزبالله را سرعت بخشید و خروج نیروهای اسرائیل از جنوب کشور را در پی داشت.
در سوریه، سقوط بشار اسد و رویکارآمدن احمد الشرع با حمایت عربی و غربی، پایان نفوذ ایران در دمشق را رقم زد، هرچند تنشهای فرقهای باقی است. یمن شاهد تشدید بحران انسانی و بیثباتی دریای سرخ بوده و حملات حوثیها به تلآویو ادامه دارد. در عراق، فشارهای آمریکا و اسرائیل نفوذ حشدالشعبی را کاهش داده و طرح ادغام این نیروها مسدود شد. قطر با نقش کلیدی در میانجیگری، پس از حملات اسرائیل به رهبران حماس در دوحه و حمله ایران به پایگاه آمریکایی در خاک خود، با کاهش ظرفیت دیپلماتیک مواجه شد.
ایران در جنگ ماه ژوئن سال ۲۰۲۵، آسیب گسترده به تأسیسات هستهای را تجربه کرد و بازگشت تحریمها موجب فشار اقتصادی داخلی شد. عربستان با نقش میانجی فراگیر، کاهش تنشها با ایران، مشروط کردن عادیسازی روابط با اسرائیل به تشکیل دولت فلسطینی، برگزاری کنفرانس حمایت از فلسطین، سرمایهگذاری در بازسازی لبنان و تأمین امنیت دریای سرخ، به بازیگر محوری «غربآسیای جدید» بدل شده است. مجموع این تحولات بیش از هفتاد هزار کشته، میلیونها آواره و تخریب اقتصادهای منطقه را در پی داشته و آینده پایدار غربآسیا را وابسته به حل مسئله فلسطین میکند./ منبع
