پهپادها چگونه جنگ نیابتی را بازآفرینی کردند

گسترش فناوری پهپادها، جنگ نیابتی را متحول کرده و توانمندی‌های نظامی پیشرفته را در دست بازیگران غیردولتی قرار داده است.

به گزارش اطلس دیپلماسی، مقاله‌ای با عنوان «پهپادها چگونه جنگ نیابتی را بازآفرینی کردند» نوشته استیون فلدستاین (Steven Feldstein) در بولتن دانشمندان اتمی (Bulletin of the Atomic Scientists) منتشر شده است و نقش فناوری پهپادها در تحول جنگ‌های معاصر و افزایش توان گروه‌های شورشی و بازیگران غیردولتی را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه ترکیب فناوری‌های ارزان، نوآوری محلی و حمایت خارجی می‌تواند موازنه قدرت در میدان نبرد را تغییر دهد. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.

در نوامبر ۲۰۲۴، گروه اسلام‌گرای هیئت تحریر شام حمله‌ای برق‌آسا علیه نیروهای دولت بشار اسد در سوریه آغاز کرد و طی تنها یازده روز از حلب تا حماه، درعا و حمص پیش رفت و در روز ۷ دسامبر به دروازه‌های دمشق رسید. اسد که فروپاشی حکومت را قریب‌الوقوع دید، مخفیانه به یک پایگاه هوایی روسیه گریخت و نیروهای دولتی نیز پس از اطلاع از فرار او متلاشی شدند. یکی از عوامل مهم پیروزی شورشیان، استفاده گسترده و سازمان‌یافته از پهپادها بود. تیپ «الصقر» یا شاهین، واحد ویژه پهپادی هیئت تحریر شام، با بودجه قابل‌توجه و تحت نظارت یک مهندس نزدیک به ابومحمد الجولانی، طی ۱۰ سال توانایی‌های خود را توسعه داده بود.

این تیپ حملاتی چندلایه علیه تأسیسات نظامی، پناهگاه‌های تانک، خودروهای زرهی، تجمع نیروها و مواضع دیده‌بانی انجام داد. پهپادهای انتحاری برای حمله، پهپادهای شناسایی برای هدایت عملیات و مهمات کوچک با هدایت اپراتورهای آموزش‌دیده به‌کار گرفته شدند و توپخانه و خمپاره نیز لایه دیگری از آتش را فراهم کردند. در نتیجه، خطوط مقدم نیروهای اسد یکی پس از دیگری فرو ریخت. این تحول نشان می‌دهد فناوری پهپاد که زمانی عمدتاً در اختیار قدرت‌هایی مانند آمریکا و چین بود، اکنون برای دولت‌های کوچک و بازیگران غیردولتی نیز قابل دسترس است.

هیئت تحریر شام طی یک دهه شبکه‌ای از کارگاه‌ها را در گاراژها، مدارس تغییرکاربری‌یافته، انبارها و خانه‌های خصوصی ایجاد کرد و از چاپ سه‌بعدی برای ساخت قطعات و سفارشی‌سازی تسلیحات بهره گرفت. این گروه از کوادکوپترهای کوتاه‌برد برای رها کردن مواد منفجره و پهپادهای بال‌ثابت دوربرد برای حمل محموله‌های سنگین استفاده می‌کرد. برخی پهپادهای یک‌بارمصرف نیز با مهندسی معکوس نمونه‌های ایرانی شاهد و پهپادهای روسی ساخته شدند و تا یک‌صد کیلوگرم مواد منفجره حمل می‌کردند. ترکیه با تأمین پهپادهای دید اول‌شخص و احتمالاً ارائه کمک در برنامه‌ریزی عملیات، و اوکراین نیز با ارسال حدود بیست خلبان پهپاد و ۱۵۰ پهپاد دید اول‌شخص، در این روند نقش داشتند.

این تجربه نمونه‌ای از آینده جنگ است؛ جایی که بازیگران غیردولتی با ترکیب تجربه دیگر گروه‌ها، فناوری‌های تجاری مانند چاپ سه‌بعدی و دانش کشورهای دارای توان فناوری نظامی، می‌توانند قابلیت‌های پیشرفته‌ای ایجاد کنند. داده‌های «سازمان اطلاعات مکان و رویداد درگیری مسلحانه» (ACLED) نشان می‌دهد شمار رویدادهای هوایی و پهپادی از ۶,۳۸۰ مورد در سال ۲۰۲۰ به ۵۸,۲۷۲ مورد در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته و تلفات نیز از ۱۱,۳۷۹ نفر به ۳۲,۷۶۹ نفر رسیده است. جنگ اوکراین با نزدیک به ۵۵ هزار رویداد، بیشترین تعداد عملیات پهپادی را داشت و جنگ غزه با بیش از ۵۳,۴۰۰ کشته، بالاترین تلفات را ثبت کرد. این دو جنگ و چند درگیری عمده دیگر، ۹۷ درصد رویدادهای پهپادی و ۹۵ درصد تلفات مرتبط با پهپادها را تشکیل داده‌اند. بنابراین، تقریباً هر جنگ بزرگ معاصر با فناوری پهپادی همراه خواهد بود.

ارزان‌تر و در دسترس‌تر شدن پهپادها، زمان لازم برای توسعه آنها را نیز کاهش خواهد داد. ترکیب چاپ سه‌بعدی، روباتیک و کوادکوپترهای تجاری، روند نوآوری را شتاب بخشیده است. تجربه اوکراین و سوریه نشان می‌دهد فاصله میان ایده، اجرای عملی و تولید گسترده پهپادهای دید اول‌شخص به‌سرعت در حال کاهش است و با گسترش پهپادهای بازار عمومی و دسترسی بیشتر به قطعات پیشرفته، این روند در سال‌های آینده نیز ادامه خواهد یافت./ منبع