چهار اولویت محمد بن سلمان در واشنگتن

دیدار آتی ولیعهد عربستان، محمد بن سلمان، با ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بر چهار محور اصلی متمرکز خواهد بود: معاملات تجاری، تضمین امنیتی، برنامه هسته‌ای غیرنظامی و عادی‌سازی روابط با اسرائیل.

۱. معاملات تجاری و سرمایه‌گذاری: دولت ترامپ و هیئت سعودی به‌دنبال توافقات تجاری چند صد میلیارد دلاری هستند که بخش‌های انرژی، زیرساخت، دفاعی و به‌ویژه هوش مصنوعی را پوشش می‌دهد. عربستان به دنبال تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی از شرکت‌های آمریکایی برای شرکت‌های نوپای خود مانند هیومین (HUMAIN) است. اگرچه ریاض در ماه سپتامبر ۲۰۲۵ تعهد ۶۰۰ میلیارد دلاری برای سرمایه‌گذاری در آمریکا داد (از جمله خرید ۵۵ میلیارد دلاری شرکت بازی‌سازی الکترونیک آرتس توسط صندوق سرمایه‌گذاری عمومی)، اما این تعهدات در شرایطی مطرح می‌شوند که کاهش قیمت نفت و افزایش کسری بودجه (۲۳.۶ میلیارد دلار در سه‌ماهه سوم) نیاز به «هزینه‌کرد هوشمند» را برای ریاض ضروری می‌سازد. عربستان علاوه بر تمرکز بر آمریکا، همچنان به‌دنبال جریان‌های سرمایه‌گذاری دوطرفه برای حمایت از اقتصاد داخلی است.

۲. بازتعریف نقش امنیتی آمریکا: عربستان به‌دنبال فرمولی برای افزایش قابلیت اطمینان تضمین‌های امنیتی آمریکا در برابر تهدیدات جدید (مانند حملات پهپادی و موشکی نیابتی) است. این تردیدها پس از حملات ماه سپتامبر ۲۰۱۹ به تأسیسات آرامکو و به‌ویژه حمله هوایی ماه سپتامبر ۲۰۲۵ اسرائیل به قطر در دوحه، تشدید شده است. مذاکرات قبلی با دولت بایدن برای یک پیمان دفاع متقابل (مشابه پیمان با ژاپن) به‌دلیل جنگ غزه متوقف شد. از آنجایی که اجماع اسرائیل علیه راه‌حل دو دولتی بسیار قوی‌تر شده، تأیید سنا برای یک پیمان امنیتی کامل بعید به‌نظر می‌رسد. بنابراین، عربستان به‌دنبال یک تضمین امنیتی با سطح مشابه فرمان اجرایی است که ترامپ در ماه سپتامبر ۲۰۲۵ برای امنیت قطر صادر کرد. این فرمان حمله مسلحانه به قطر را به‌عنوان «تهدیدی برای صلح و امنیت ایالات متحده» تلقی می‌کند و سعودی‌ها دلیلی برای عدم دریافت تضمین مشابه نمی‌بینند.

۳. عادی‌سازی روابط با اسرائیل در زمان نامناسب: ترامپ حتماً در مورد عادی‌سازی روابط عربستان با اسرائیل سؤال خواهد کرد، اما احتمالاً پاسخ مثبتی دریافت نخواهد کرد. موضع عربستان پس از روز ۷ اکتبر ۲۰۲۳ به‌طور اساسی تغییر کرده و اکنون ریاض خواهان اقدامات شفاف و برگشت‌ناپذیر اسرائیل برای تشکیل کشور فلسطینی است. سعودی‌ها در حال رهبری یک ائتلاف بین‌المللی از کشورهای اسلامی و اروپایی برای به‌رسمیت‌شناختن فوری کشور فلسطین هستند. در حال حاضر، مذاکرات امنیتی آمریکا و عربستان مسیر خود را پیش می‌رود و کارت چانه‌زنی عربستان برای روابط دیپلماتیک (عادی‌سازی) در آینده استفاده خواهد شد، نه امروز.

۴. توافق انرژی هسته‌ای غیرنظامی: مذاکرات چند ساله برای انتقال فناوری هسته‌ای غیرنظامی آمریکا به عربستان نیز از سر گرفته شده است. این مذاکرات عمدتاً حول مسئله غنی‌سازی متمرکز است. عربستان بر این باور است که می‌تواند با استخراج و فرآوری ذخایر اورانیوم داخلی، سوخت مورد نیاز خود را برای جایگزینی نفت و گاز در تولید برق تأمین کند. آمریکا به‌طور سنتی برای انتقال فناوری هسته‌ای، یک «توافق ۱۲۳» را می‌طلبد که سعودی‌ها آن را با منطق اقتصادی برنامه خود ناسازگار می‌دانند. با توجه به رویکرد تجاری دولت ترامپ و تمایل به تأمین قراردادهای سودآور برای شرکت‌های آمریکایی (به‌جای روسیه یا چین) و همچنین نگرانی از احتمال توسعه بازدارندگی هسته‌ای مستقل توسط عربستان در صورت دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای، یک توافق جایگزین که تحت نظارت آمریکا باشد و مستقل از عادی‌سازی با اسرائیل باشد، در طول این سفر کاملاً محتمل است./ منبع