دیپلماسی کشورهای حاشیه خلیج ‌فارس و کاهش تنش‌ها میان افغانستان و پاکستان

از زمان بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان، تنش‌ها میان افغانستان و پاکستان به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است. این تنش‌ها عمدتاً به‌دلیل رفتار طالبان نسبت به گروه‌های افراطی نظیر طالبان پاکستان و ارتش آزادی‌بخش بلوچستان است که حملات آن‌ها علیه پاکستان از خاک افغانستان از سال ۲۰۲۴ افزایش یافته است. این تنش‌ها به‌ویژه در هفته‌های اخیر با درگیری‌های مرگبار در مرز مشترک دو کشور و حملات هوایی پاکستان به کابل شدت یافته است. وضعیت پیچیده‌تر شده است زیرا روابط طالبان با هند تقویت شده که نگرانی‌هایی را در اسلام‌آباد درباره احتمال یک ائتلاف ضدپاکستان ایجاد کرده است.

عربستان و قطر از هر دو کشور خواسته‌اند تا یک آتش‌بس موقت برقرار کنند. امارات و کویت نیز از دو کشور خواسته‌اند تا از اقداماتی که ممکن است تنش‌ها را بیشتر کند، خودداری کنند. پس از اجرایی شدن آتش‌بس ۴۸ ساعته در روز ۱۵ اکتبر، قطر به همراه ترکیه میزبان مذاکراتی در دوحه برای جلوگیری از بروز درگیری گسترده‌تر بود. این مذاکرات منجر به توافق آتش‌بس جدیدی در روز ۱۹ اکتبر شد که طبق آن طالبان متعهد شد تا از حمایت گروه‌های مهاجم علیه پاکستان خودداری کند و هر دو کشور توافق کردند از عملیات نظامی علیه نیروهای امنیتی، غیرنظامیان و زیرساخت‌های یکدیگر پرهیز کنند.

مذاکرات فنی برای تثبیت آتش‌بس در استانبول از روز ۲۵ اکتبر آغاز شد. در همان روز، ارتش پاکستان اعلام کرد که ۲۵ شبه‌نظامی را که قصد نفوذ به پاکستان از مرز را داشتند، کشته است و پنج سرباز پاکستانی نیز در این درگیری‌ها جان خود را از دست داده‌اند. خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، در حالی که به اثربخشی آتش‌بس اشاره کرد، هشدار داد که در صورت شکست مذاکرات، جنگی تمام‌عیار میان دو کشور ممکن است رخ دهد.

کشورهای شورای همکاری خلیج فارس به‌دلیل تأثیرات این تنش‌ها بر تجارت منطقه‌ای، تلاش‌های مبارزه با تروریسم و ثبات ژئوپلیتیکی، نگران تشدید بحران هستند. هرچند این کشورها به‌طور رسمی طالبان را به‌عنوان دولت قانونی افغانستان به رسمیت نمی‌شناسند، ولی آن‌ها با واقعیت حکومت طالبان در افغانستان کنار آمده‌اند. قطر به‌ویژه از زمان میزبانی دفتر سیاسی طالبان در سال ۲۰۱۳، به‌عنوان پلی دیپلماتیک بین طالبان و غرب عمل کرده و در مذاکرات اخیر میان افغانستان و پاکستان نقش مؤثری ایفا کرده است.

عربستان نیز حملات طالبان پاکستان را تهدیدی جدی برای ثبات پاکستان، به‌ویژه پس از امضای توافق دفاعی با اسلام‌آباد در ماه سپتامبر می‌داند. سعودی‌ها نمی‌خواهند درگیری‌های جدیدی در مرز افغانستان و پاکستان، به‌ویژه با توجه به احتمال درگیر شدن هند در این تنش‌ها ایجاد شود. از سوی دیگر، گروه داعش-خراسان، که در افغانستان و پاکستان فعال است، تهدیدی جهانی به شمار می‌آید و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در برابر تهدیدات این گروه هوشیارند.

ثبات در افغانستان و پاکستان برای کشورهای حاشیه خلیج‌ فارس از نظر اقتصادی نیز اهمیت دارد. این کشورها در پی تقویت کریدورهای تجاری و دسترسی به بازارهای آسیای مرکزی هستند. پروژه‌هایی چون بندر گوادر و کریدور اقتصادی چین-پاکستان برای کشورهای حاشیه خلیج‌فارس فرصتی برای کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی راهبردی نظیر تنگه هرمز فراهم می‌آورد.

در نهایت، کشورهای خلیج فارس از طریق ابزارهای دیپلماتیک و منابع مالی خود توانسته‌اند به تقویت نفوذ خود در افغانستان و پاکستان بپردازند. از طریق سازمان همکاری اسلامی و سایر نهادهای بین‌المللی، عربستان و قطر می‌توانند نقش میانجی‌گری میان دو کشور را ایفا کرده و از تشدید درگیری‌ها جلوگیری کنند. این تلاش‌ها در راستای منافع راهبردی خلیج فارس برای حفظ ثبات منطقه، تقویت روابط اقتصادی و مقابله با تهدیدات تروریستی و امنیتی است./ منبع