حزب‌الله چه پاسخی به خلع سلاح می‌دهد؟
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «حزب‌الله چه پاسخی به خلع سلاح می‌دهد؟» به قلم محمدعلی حسن‌نیا در اندیشکده تهران منتشر شده است که به بررسی سناریوهای واکنشی حزب‌الله و جنبش امل در برابر مصوبه اخیر دولت لبنان برای خلع سلاح این گروه می‌پردازد؛ سناریوهایی که از کناره‌گیری سیاسی تا بسیج میدانی و تکرار تنش‌های امنیتی گذشته را شامل می‌شود و در بستر رقابت داخلی و فشار بازیگران خارجی تحلیل شده است. در ادامه، چکیده این یادداشت را می‌خوانید.
در روز پنجم آگوست، کابینه لبنان به ریاست جوزف عون و نخست‌وزیری نواف سلام، طرحی تصویب کرد که براساس آن حزب‌الله لبنان باید خلع سلاح شود و ارتش موظف شد در چهار مرحله و طی ۱۲۰ روز این اقدام را عملی کند. گفته شد که جوزف عون خواستار تعویق جلسه بود، اما نواف سلام بی‌درنگ پس از جلسه، بیانیه تصویب طرح را قرائت کرد. وی تحت تأثیر وزرای حزب کتائب و قوات اللبنانیه قرار داشت که تهدید کرده بودند در صورت عدم تصویب طرح، کابینه را ساقط خواهند کرد. این تصمیم با مخالفت جدی حزب‌الله و جنبش امل مواجه شد و وزرای این دو جریان شیعی جلسه کابینه را ترک کردند، هرچند این اقدام به‌عنوان حق وتو تلقی نمی‌شد و مانع تصویب طرح نگردید.
برای واکنش به این تصمیم، چند سناریو مطرح است. نخست اینکه حزب‌الله و امل احتمالاً از کابینه نواف سلام خارج شوند. این خروج شامل پنج وزیر این دو جریان خواهد بود و احتمال پیوستن آنان به اپوزیسیون جریان آزاد ملی به رهبری جبران باسیل وجود دارد. سناریوی دوم، تلاش برای سقوط کابینه از طریق بازگرداندن روند رأی اعتماد به دستور کار است. مطابق قانون اساسی لبنان، اگر کابینه نتواند مجدداً دوسوم آرا را به‌دست آورد، به حالت تعلیق موقت درمی‌آید و تا انتخابات مجلس سال ۲۰۲۶ حق تصویب طرحی بدون اجازه مجلس را نخواهد داشت.
سناریوی سوم، پاسخ شدیدتر از سوی حزب‌الله و امل است که می‌تواند شامل فعال‌سازی «بسیج مردمی» باشد. در این حالت، مشابه حوادث روز پنجم ماه مارس سال ۲۰۰۵، تظاهرات گسترده‌ای در حمایت از سلاح مقاومت برگزار خواهد شد. این اقدام با تحصن، تجمع، اعتصاب و فشارهای سیاسی خیابانی همراه می‌شود و ممکن است لبنان را وارد بحرانی عمیق‌تر کرده و به سقوط سیاسی منجر کند.
سناریوی چهارم، خطرناک‌ترین حالت برای لبنان است و مشابه رویدادهای سال ۲۰۰۸ ارزیابی می‌شود؛ زمانی که دولت فواد سینیوره اقدام به تعطیلی مراکز مخابراتی حزب‌الله و تغییر مدیر فرودگاه بیروت کرد و درپی آن، درگیری‌های مسلحانه سه‌روزه بیروت را به تصرف حزب‌الله درآورد. کابینه مجبور به خروج از بیروت شد و پس از مذاکرات در دوحه قطر، دولت وفاق ملی تشکیل گردید که به اپوزیسیون حق وتو اعطا کرد. تکرار این سناریو در شرایط فعلی لبنان محتمل دانسته می‌شود و اگر اسرائیل نیز اقدام به حمله مجدد به لبنان کند، این وضعیت به‌عنوان خطرناک‌ترین سناریو قلمداد خواهد شد.
برخی مقامات نزدیک به جوزف عون، رئیس‌جمهور لبنان، معتقدند روند خلع سلاح باید تدریجی و آرام پیش برود؛ به‌نحوی که حزب‌الله موشک‌ها و پهپادهای خود را تحویل دهد، اما سلاح‌های سبک را برای امنیت مناطق شیعه‌نشین حفظ کند. با این حال، تیم نواف سلام و نیروهای مسیحی تندرو این پیشنهاد را رد کرده‌اند.
بخش قابل‌توجهی از ناظران سیاسی بر این باورند که تحولات کنونی لبنان بازتابی از فشارهای هماهنگ آمریکا و عربستان است. این دو کشور با بهره‌گیری از ابزارهای مختلف، از مشروط‌کردن کمک‌های اقتصادی به اصلاحات گرفته تا تهدید به تحریم و انزوای دیپلماتیک، بر روند تصمیم‌گیری بیروت اثر می‌گذارند. در همین پیوند، سفر اخیر علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به لبنان نشانگر آن است که تهران قصد ندارد به‌سادگی از نقش‌آفرینی خود در صحنه سیاسی این کشور عقب‌نشینی کند. به این ترتیب، بحران خلع سلاح حزب‌الله در بستر رقابت‌های داخلی، فشارهای خارجی و خاطره بحران‌های پیشین لبنان وارد مرحله‌ای حساس و پرچالش شده است. / منبع