پیامدهای توافق کاهش تنش بین سوریه و اسرائیل

سوریه و اسرائیل احتمالاً تا پایان سال پیمان امنیتی برای کاهش تنش‌های مرزی امضا خواهند کرد، اما گستردگی محدود و اختلافات حل‌نشده، آن را شکننده و در معرض فروپاشی در ماه‌های آینده نگه می‌دارد. مقامات آمریکایی اخیراً سیگنال دادند که سوریه و اسرائیل در حال نهایی کردن پیمانی برای کاهش تنش‌های مرزی هستند. تام  باراک، فرستاده ویژه آمریکا به سوریه، در روز ۲۴ سپتامبر گفت دو طرف «در حال نزدیک شدن» به توافقی هستند که استقرار تسلیحات سنگین سوریه نزدیک مرز را محدود کند و در مقابل، اسرائیل حملات خود را متوقف کند. این اظهارات پس از دیدار برجسته احمد الشرع، رئیس‌جمهور سوریه، با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در روز ۲۳ سپتامبر در نیویورک بود؛ جایی که همکاری ضدتروریسم و پیشرفت مذاکرات امنیتی با اسرائیل بحث شد. در روز ۱۸ سپتامبر، اسعد الشعبانی، وزیر خارجه سوریه، به واشنگتن رفت تا مذاکرات را به کاهش بیشتر تحریم‌ها مرتبط کند. روز پیش، الشرع اعلام کرد «مذاکرات با اسرائیل می‌تواند در روزهای آینده نتیجه دهد»، و تأکید کرد هر پیمانی باید حریم هوایی و تمامیت ارضی سوریه را تحت نظارت سازمان ملل تضمین کند. با این ‌حال، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با احتیاط گفت توافق «هنوز دور است»، و بر خطوط قرمز مانند خلع سلاح جنوب سوریه، حفظ مواضع اسرائیلی در جبل الشیخ و منطقه پرواز ممنوع بر جنوب سوریه اصرار دارد، که الشرع تاکنون رد کرده است.

در روز ۲۳ می، آمریکا بیشتر تحریم‌ها علیه سوریه را کاهش داد، اما بخش‌هایی از قانون قیصر، که تهدید تحریم‌های ثانویه را حفظ می‌کند، به‌دلیل نیاز به تصویب کنگره، باقی مانده است. از زمان سقوط حکومت بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، اسرائیل هزاران حمله هوایی علیه زیرساخت‌های نظامی دوران اسد و نیروهای جدید تحت رهبری الشرع انجام داده است. اخیراً، تنش‌ها در ماه جولای با مداخله اسرائیل در استان سویدا به‌نفع شبه‌نظامیان دروزی، پس از درگیری‌های خشونت‌آمیز بین دروزی‌ها، شبه‌نظامیان بادیه‌نشین وابسته به دولت و مقامات جدید سوریه، افزایش یافت.

الشرع تأکید کرده هر پیمانی باید حاکمیت سوریه را تضمین کند، خروج نظامی اسرائیل از جنوب را به‌دنبال داشته باشد و نیروهای اسرائیلی را از جبل الشیخ خارج کند. او پیشرفت در توافق با اسرائیل را به کاهش تحریم‌های آمریکا مرتبط کرده و گفته عادی‌سازی یا صلح گسترده تنها پس از چارچوب امنیتی معتبر ممکن است. الشرع پیمانی مشابه توافق جداسازی ۱۹۷۴ را می‌خواهد، که مناطق غیرنظامی در بلندی‌های جولان با نیروی صلح‌بان سازمان ملل ایجاد کرد. او جداسازی نیروها، نظارت سازمان ملل و خطوط پیش از سال ۱۹۷۴ را پایه هر ترتیبات جدید می‌داند.

تلاش برای پیمان امنیتی بخشی از میانجی‌گری آمریکا برای تثبیت سوریه و جنوب آن، در حالی که نگرانی‌های اسرائیل درباره سوریه به‌عنوان تهدید را برطرف می‌کند، و از تلاش‌های الشرع برای وحدت کشور و شروع بازیابی اقتصادی حمایت می‌کند. آمریکا در ماه‌های اخیر فعال‌تر در میانجی‌گری بین سوریه و اسرائیل شده، با هدف پیمانی که حملات هوایی اسرائیل را محدود کند، خروج نظامی از بخش‌هایی از جنوب سوریه را تضمین کند و مرز مشترک را تثبیت کند. این عمدتاً به‌دلیل منافع آمریکا در ترویج سوریه‌ای باثبات و متحد به‌عنوان کانالی برای ثبات منطقه‌ای برای جلوگیری از یک‌سو نفوذ ایران و سوی دیگر تهدید داعش است. با این ‌حال، اسرائیل در ماه‌های اخیر حملات هوایی و عملیات زمینی محدود را تشدید کرده است؛ اغلب با استناد به حفاظت از جوامع دروزی در مناطقی مانند سویدا، جایی که درگیری‌های فرقه‌ای در جولای ۲۰۲۵ به حملات هوایی اسرائیل نزدیک کاخ ریاست‌جمهوری و وزارت دفاع دمشق منجر شد. برخلاف موضع آمریکا، اسرائیل سوریه‌ای ضعیف را به سوریه‌ای باثبات تحت اسلام‌گرایان ترجیح می‌دهد، زیرا دومی را تهدید بالقوه می‌بیند. این نگرانی سیاست اسرائیل را شکل داده است: حمایت از شبه‌نظامیان مختلف و هدف قرار دادن دارایی‌های نظامی و دولتی سوریه. برای الشرع، کاهش فشار اسرائیلی و بازگرداندن بخشی از تمامیت ارضی، مرکزی برای دستور کار دیپلماتیک شده، زیرا تثبیت مرز با اسرائیل و توقف حملات را برای شروع بازیابی اقتصادی و وحدت، و در نهایت ادغام سوریه در جامعه بین‌المللی، ضروری می‌بیند.

از زمان سقوط حکومت اسد، رقابت ترکیه و اسرائیل در سوریه عمیق‌تر شده است. ترکیه به‌عنوان متحد و پشتیبان نظامی اصلی دمشق ظاهر شده و برای تقویت اقتدار الشرع و پیشبرد وحدت کشور کار می‌کند. در مقابل، اسرائیل راهبرد مخالف را دنبال می‌کند تا قدرت الشرع را محدود کند و به‌دلیل بی‌اعتمادی نسبت به گذشته جهادی او، به‌دنبال این است که یک سوریه تکه‌تکه، با قدرت نظامی محدود و ضعف سیاسی وجود داشته باشد./ منبع