موانع داخلی در مسیر جنگ اسرائیل

نوزده ماه از واقعه هفتم اکتبر ۲۰۲۳ گذشته، روزی که به ‌عنوان تاریک‌ترین روز در تاریخ معاصر اسرائیل شناخته می‌شود؛ روزی که نیروهای حماس با حمله به اسرائیل بیش از ۱۲۰۰ نفر را به قتل رساندند و ۲۵۱ نفر را گروگان گرفتند. با وجود تعهد رسمی دولت اسرائیل به پیروزی و تلاش‌های نظامی مستمر ارتش، جنگ همچنان ادامه دارد و پایانی برای آن متصور نیست. پرسش اینجاست چرا اسرائیل هنوز پیروز نشده است و پاسخش را نه در جبهه جنگ، بلکه در داخل ساختارهای حکومتی جست‌ و جو می‌کند.

یکی از عوامل اصلی تداوم جنگ، نفوذ ساختاری و سازمان‌یافته‌ای است که آن را «دولت پنهان» می‌نامند؛ شبکه‌ای از افراد با نفوذ در دستگاه حقوقی، نظامی و بوروکراتیک که با مانع‌تراشی، مانع اجرای سیاست‌های مصوب دولت می‌شوند. نمونه‌ای از این مسئله، اقدام اخیر مشاور حقوقی دولت و مشاور حقوقی ارتش است که بنا به گزارش گای بوسی، به وزرا و فرماندهان ارتش دستور داده‌اند از هرگونه کمک به برنامه مهاجرت داوطلبانه فلسطینیان غزه خودداری کنند؛ اقدامی که برخلاف مصوبه رسمی دولت تلقی می‌شود.

این اتفاق بخشی از یک الگوی فراگیرتر است: ساختاری از مقامات غیرمنتخب که بدون اختیار قانونی، اراده دولت منتخب را نادیده می‌گیرند. به بیان او، این افراد با وابستگی فکری یا سیاسی به سازمان‌های چپ‌گرای بین‌المللی، روند تصمیم‌گیری ملی را مختل کرده‌اند. این رویه به تضعیف حاکمیت یهودی و تهدید بقاء اسرائیل منجر می‌شود.

برای روشن‌تر ساختن این ادعا پنج نمونه خاص بررسی می‌شود:

• ممنوعیت «روش همسایه» در سال ۲۰۰۲ : به دنبال دادخواست سازمان‌های غیردولتی، دیوان عالی اسرائیل استفاده ارتش از ساکنان محلی برای نزدیک شدن به موقعیت‌های تروریستی را ممنوع کرد. این حکم زندگی غیرنظامیان دشمن را بر جان سربازان اسرائیلی ترجیح داد و تأثیر آن تا امروز باقی مانده است.

• تغییر در قواعد درگیری در سال ۲۰۲۳:  براساس مشورت‌های حقوقی و فشارهای بین‌المللی، ارتش ملزم به رعایت محدودیت‌های بیشتری برای استفاده از سلاح در مناطق پرجمعیت شد. نتیجه این اقدام، افزایش خطر برای نیروهای اسرائیلی در میدان نبرد بوده است.

• امتناع از توزیع کمک‌های بشردوستانه:  با وجود دستور دولت، رؤسای ستاد ارتش در دوره‌های متوالی از توزیع کمک در غزه به دلیل ملاحظات حقوقی خودداری کرده‌اند؛ اقدامی که به نفع حماس و به زیان گروگان‌های اسرائیلی تمام شده است.

• پیگرد قضایی نیروهای داوطلب پس از ۷ اکتبر:  در حالی که ارتش در ساعات اولیه حمله نتوانست از شهروندان دفاع کند، نیروهایی که به ‌صورت خودجوش وارد عمل شدند، مورد تحقیق و پیگرد قرار گرفتند، در حالی‌که به ‌جای سپاس، با پیگرد حقوقی روبه‌رو شدند.

• تحقیقات مربوط به زندان صدی تیمان:  ماجرای انتشار یک ویدئو که ظاهراً جعلی بوده و درباره بدرفتاری با اسرای حماس در زندان صدی تیمان بوده جریان ساز شد. این ویدئو موجب بحران دیپلماتیک شد و منجر به پیگرد برخی سربازان شد؛ اگرچه اتهامات بعداً رد شد، اما ساز و کار قضایی مسئول این بحران مورد باز خواست قرار نگرفت.

دلیل اصلی ادامه جنگ، نه ضعف نظامی و نه فقدان اراده سیاسی، بلکه ساختارهای حقوقی و اداری غیر پاسخگو هستند که مانع اجرای سیاست‌های دولت می‌شوند. او تأکید می‌کند که تصمیم‌گیران واقعی در بزنگاه‌های جنگ، منتخب مردم نیستند و حتی وقتی دولت بخواهد تغییراتی در این حوزه ایجاد کند مثل برکناری رئیس شاباک با ممانعت قانونی روبه‌رو می‌شود.

نفوذ این ساختارها، نه از طریق دشمن خارجی، بلکه از طریق تصرف درونی نهادهای حکومتی اتفاق افتاده است. به باور او، برای دستیابی به پیروزی، اسرائیل باید حاکمیت را نه فقط بر سرزمین، بلکه بر ساختار حقوقی خود نیز باز پس گیرد. این مستلزم اصلاح نظام حقوقی، پاسخ‌گو کردن بوروکرات‌ها و بازگرداندن قدرت به نمایندگان منتخب است.

شفافیت درباره این دینامیک‌های درونی و آغاز گفت ‌و گویی ملی برای بهینه ‌سازی نهادهای حکومتی در راستای کارآمدی جنگی و پاسخ‌گویی دموکراتیک می‌شود. تنها در صورت اصلاح ساختارهای داخلی، پیروزی‌های آینده می‌توانند قاطع و سریع محقق شوند./ منبع