غیبت عزتمندانه ایران در شرمالشیخ
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «غیبت عزتمندانه ایران در شرمالشیخ» به قلم سعیدرضا طاهرخانی در دیپلماسی ایرانی منتشر شده است. نویسنده در این تحلیل، عدم حضور ایران در اجلاس شرمالشیخ در سال ۲۰۲۵ را تصمیمی آگاهانه و مبتنی بر دکترین «عزت، حکمت و مصلحت» دانسته و آن را نشانهای از استقلال و آیندهنگری دیپلماسی جمهوری اسلامی تفسیر میکند. یادداشت تأکید دارد که غیبت ایران در این نشست، نه انزوا بلکه کنشی راهبردی برای صیانت از کرامت ملی در برابر نمایش قدرت آمریکا بود. در ادامه، چکیده این یادداشت آمده است.
اجلاس شرمالشیخ در سال ۲۰۲۵ با عنوان رسمی «نشست سران اسلامی-اروپایی و آمریکا» به میزبانی عربستان و با حضور دونالد ترامپ در مصر برگزار شد. این رویداد که به ظاهر هدف آن گفتوگو درباره مبارزه با افراطگرایی و همگرایی منطقهای بود، در عمل به صحنهای از بازتولید روابط نابرابر قدرت میان واشنگتن و برخی کشورهای عربی تبدیل گردید. رفتار ترامپ در جریان اجلاس از نگرش تحقیرآمیز او نسبت به کشورهای عربی حکایت داشت؛ او آنان را همپیمانان برابر نخواند بلکه کشورهایی دانست که باید به رهبری آمریکا تکیه کنند. تصاویر منتشر شده و تحلیل روزنامههایی چون گاردین و ایندیپندنت نشان داد که نشست، بیش از آنکه محلی برای همکاری باشد، جلوهای از برتریجویی آمریکا و وابستگی سیاسی برخی کشورهای منطقه بود. در میان حاضران؛ عربستان، مصر، اردن، بحرین، امارات و چند کشور آفریقایی حضور داشتند و شیوه برخورد ترامپ با پادشاهان عرب یادآور مناسبات ارباب و تابع تعبیر شد.
در شرایطی که بسیاری از دولتهای عربی برای تثبیت موقعیت خود نزد واشنگتن تلاش میکردند، ایران بر پایه اصول عزت، حکمت و مصلحت، از حضور در این نشست خودداری کرد. این تصمیم در راستای سیاستهای کلان جمهوری اسلامی و با استناد به دیدگاههای رهبر انقلاب اتخاذ شد؛ دیدگاهی که بر مخالفت با سلطهجویی آمریکا و پرهیز از وابستگی به قدرتهای جهانی استوار است. غیبت ایران، برخلاف برداشت اولیه از انزوا یا منفعلبودن، اقدامی آگاهانه برای حفظ استقلال تصمیمگیری و کرامت ملی بود. این انتخاب پاسخی راهبردی به الگویی از سیاست جهانی بود که هدف آن تداوم سلطه از مسیر بهظاهر همکاریهای بینالمللی است.
تحولات پس از آن نشست نشان داد که تصمیم ایران مبتنی بر واقعنگری بوده است. در سالهای بعد، آمریکا رویکرد خود را نسبت به همان کشورهای همراه در شرمالشیخ تغییر داد؛ کاهش حضور نظامی در منطقه، بیتوجهی به تعهدات تسلیحاتی و اختلافات پنهان امنیتی، وابستگی کشورها به واشنگتن را بیثمر کرد. همزمان، ایران مسیر تعامل متوازن و عزتمندانه با همسایگان و کشورهای محور شرق را در پیش گرفت و بدون تکیه بر غرب، روابط خود را تقویت کرد. این روند با رویکرد کاهش تنشهای منطقهای و توسعه ارتباطات با کشورهای مسلمان و آسیایی استمرار یافت.
غیبت ایران در شرمالشیخ از سطح یک تصمیم مقطعی فراتر رفت و به نماد تفکری راهبردی در سیاست خارجی ایران بدل شد. این تصمیم بر اصولی چون حفظ کرامت ملی، پرهیز از وابستگی و اعتماد به توان داخلی تکیه داشت. نشست شرمالشیخ آزمونی تاریخی برای سنجش استقلال کشورهای اسلامی در برابر قدرتهای جهانی بود و نشان داد که همراهی ظاهری با قدرتهای مسلط لزوماً بهمعنای احترام متقابل نیست. تجربه آن رویداد ثابت کرد که مشارکت بدون عزت میتواند به تحقیر ملی بینجامد.
با گذشت حدود یک دهه از برگزاری آن اجلاس، تحلیلها و رویدادهای بینالمللی تأیید میکنند که غیبت ایران نشانهای از دیپلماسی عزتمحور جمهوری اسلامی بوده است. این انتخاب ثابت کرد که حضور در هر نشست جهانی الزاماً بهمعنای قدرت نیست و گاه نه گفتن آگاهانه نشانه بلوغ دیپلماتیک و استقلال سیاسی است. در حالی که برخی دولتها در پی جلب حمایت قدرتهای خارجی هستند، ایران مسیر خود را بر پایه اتکا به ظرفیتهای داخلی و اصول استقلال و مقاومت ادامه داده است؛ روشی که در حافظه تاریخی ملتها بهعنوان کنش عزتمندانه در برابر سلطه باقی خواهد ماند./ منبع
