آیا ترامپ می‌تواند به بحران غزه پایان دهد؟

دو سال از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ گروه‌های مسلح فلسطینی از غزه به اسرائیل گذشته است که ۱۲۰۰ کشته و ۲۵۰ گروگان به‌جا گذاشت. اسرائیل با حملات هوایی و عملیات زمینی پاسخ داد، غزه را به سه بخش تقسیم کرد و شبکه تونل‌های حماس را نابود نمود. تا اواسط سال ۲۰۲۴، کنترل شمال غزه برقرار شد، اما درگیری‌ها شدید ماند. آتش‌بس ۴۲ ‌روزه ژانویه تا مارس ۲۰۲۵ به‌دلیل اختلاف بر سر فهرست گروگان‌ها و توقف آتش شکست خورد و میانجی‌گری آمریکا، مصر و قطر بی‌نتیجه ماند.

اسرائیل «حملات هدفمند» علیه رهبری حماس را پیگیری کرد: اسماعیل هنیه در ۳۱ جولای ۲۰۲۴ در تهران، یحیی سنوار در اکتبر ۲۰۲۴، و دو فرمانده ارشد در سپتامبر ۲۰۲۵ کشته شدند. در عملیات «شیر خیزان» علیه ایران، بیش از صد هدف، از جمله مراکز غنی‌سازی، با اف-۳۵ بمباران شد و در تابستان ۲۰۲۵، هزاران قطعه زیرساخت هسته‌ای، دانشمندان و مقامات ایرانی نابود گردید.

تلفات غیرنظامیان فلسطینی فاجعه‌بار است: بیش از ۶۰ هزار کشته، شامل هجده هزار و پانصد کودک و ۹ هزار و ۷۰۰ زن، با ۷۰ تا ۷۵ درصد از گروه‌های آسیب‌پذیر، که سازمان ملل آن را نقض سیستماتیک حقوق بشردوستانه می‌خواند. در آگوست ۲۰۲۵، قحطی تمام‌عیار برای اولین بار تأیید شد: نیم‌میلیون نفر با کمبود حاد غذایی و یک‌میلیون‌ و ۱۱۴ هزار نفر در آستانه بحران، که دبیرکل سازمان ملل آن را «اتهام اخلاقی» به جهان نامید. تلاش‌های دیپلماتیک به دلیل بی‌اعتمادی و نبود اجرا شکست خورد: حماس فهرست کامل نداد و موشک‌پرانی را متوقف نکرد، اسرائیل هم حملات را به بهانه تروریسم ازسر گرفت. در پاییز ۲۰۲۵، در هشتادمین مجمع عمومی سازمان ملل، ده‌ها متحد غربی اسرائیل – انگلیس، کانادا، استرالیا، فرانسه، بلژیک، مالت، لوکزامبورگ و دیگران – فلسطین را به‌رسمیت شناختند و به فاجعه غزه و رکود صلح اشاره کردند. این «رژه به‌رسمیت‌شناسی‌ها» روابط اسرائیل با متحدان را سرد و فشار بین‌المللی را پیچیده کرد.

پس از دیدارهای ترامپ با رهبران عربستان، امارات، قطر، مصر، اردن، ترکیه، اندونزی و پاکستان در حاشیه مجمع عمومی، طرح بیست‌ماده‌ای جدید برای غزه ارائه شد که شکست‌های پیشین را جبران و حمایت منطقه‌ای جلب می‌کند. با امضای سند، آتش‌بس کامل اعلام می‌شود. حماس باید بیست گروگان زنده را در ۷۲ ساعت آزاد کند و اجساد را تحویل دهد؛ اسرائیل ۲۵۹ زندانی حبس ابد و ۱۷۰۰ بازداشت‌شده غزه را رها می‌کند. طرح، برچیدن حکومت حماس از ۲۰۰۷ و جایگزینی با «کمیته فلسطینی تکنوکرات و غیرسیاسی» را می‌طلبد. «شورای صلح» بین‌المللی به ریاست ترامپ و با حمایت تونی بلر، بر خلع سلاح نظارت می‌کند؛ اعضای صلح‌جوی حماس عفو می‌گیرند و مهاجران کریدور امن خواهند داشت. اسرائیل به مواضع آتش‌بس ژانویه-مارس ۲۰۲۵ عقب‌نشینی خواهد کرد و پس از استقرار نیروی عربی-مسلمان (عربستان، امارات، مصر، اردن، قطر، ترکیه، اندونزی)، کاملاً خارج می‌شود. این نیروها پلیس فلسطینی جدید را آموزش می‌دهند و امنیت را تضمین می‌کنند.

واکنش‌ها مثبت است: حماس در ۴ اکتبر آمادگی برای آزادی گروگان‌ها و انتقال حکومت را اعلام نمود؛ هرچند خلع سلاح را تأیید نکرد. اسرائیل به دستور نتانیاهو، فاز اول را با عملیات دفاعی آغاز می‌کند. رهبران جهانی از مذاکرات و کمک‌ها استقبال کردند. ولادیمیر پوتین در والدای سوچی، حمایت روسیه را اعلام کرد و بر راه‌حل دو دولتی تأکید نمود، هرچند ترجیح کنترل توسط محمود عباس را داد. طرح نقاط قوتی دارد: تضمین‌های امنیتی برای اسرائیل، مسئولیت عربی برای ثبات، تبادل سریع زندانیان، و مشروعیت چندجانبه. اما وابستگی به اراده سیاسی، ابهام در خلع سلاح، خطر مقاومت محلی در برابر حکومت تکنوکرات، مقیاس بازسازی عظیم، نبود نظارت مالی و استقلال شورای صلح، ضعف‌هایش هستند. اجرای طرح با سیاست داخلی اسرائیل گره خورده است: خستگی عمومی، زیان اقتصادی، و فشار اروپا، نتانیاهو را آسیب‌پذیر کرده است. شرکای راست افراطی (بن‌گویر و اسموتریچ) تهدید به خروج می‌کنند؛ اپوزیسیون (لاپید و گانتس) حمایت می‌کند.

ترامپ خواستار توقف بمباران شد، اما ادامه حملات اعتماد را فرسود. سه مسیر محتمل: کاهش کنترل‌شده تنش با حفظ ائتلاف، بحران ائتلاف و انتخابات زودهنگام، یا انحراف خارجی با تشدید تنش علیه ایران. احساس عمومی تبادل را اخلاقی می‌بیند. طرح از اشتباهات گذشته درس گرفته، اما صلح تنها در منطق «دو دولت برای دو ملت»، با احترام، تضمین‌ها، و رهبری مسئول ممکن است – خط نجاتی برای امنیت، اقتصاد، و آینده کودکان دو سوی مرز./ منبع