خط زرد اسرائیل در غزه؛ مرز امنیتی موقت یا مقدمه الحاق؟

در اوایل ماه دسامبر، فرمانده ارشد ارتش اسرائیل اعلام کرد خط موسوم به «خط زرد» در نوار غزه به‌عنوان مرز جدید این کشور با این منطقه در نظر گرفته می‌شود و اسرائیل اجازه نخواهد داد حماس بار دیگر خود را بازسازی کند. به گفته او، ارتش اسرائیل کنترل عملیاتی بخش‌های گسترده‌ای از غزه را در اختیار دارد و در امتداد این خطوط دفاعی باقی خواهد ماند. این خط به‌عنوان یک خط دفاعی پیشرو برای حفاظت از جوامع اسرائیلی و همچنین چارچوبی برای فعالیت‌های نظامی تعریف شده است. نیروهای اسرائیلی تا شرق این خط که در چارچوب طرح آتش‌بس با میانجیگری آمریکا در ماه اکتبر ترسیم شد، عقب‌نشینی کرده‌اند، اما فراتر از آن نرفته‌اند. بر اساس گزارش‌ها، بیش از نیمی از مساحت اولیه غزه، معادل حدود ۵۳ تا ۵۸ درصد، تحت کنترل نظامی اسرائیل قرار گرفته است.

بر اساس طرح ۲۰بندی صلح دولت دونالد ترامپ، اسرائیل قرار نیست غزه را اشغال یا ضمیمه کند، بلکه باید به‌تدریج مناطق اشغالی را به یک نیروی تثبیت‌کننده بین‌المللی واگذار کند که در مرحله‌ای بعد مستقر می‌شود. این طرح در نهایت خلع سلاح حماس، حذف نقش آن در حکومت آینده غزه و خروج کامل اسرائیل از این منطقه را پیش‌بینی می‌کند، اما با این حال، نگرانی‌های گسترده‌ای وجود دارد که مناقشه به‌صورت منجمد ادامه یابد و غزه عملاً به دو بخش تقسیم شود؛ بخشی در شرق خط زرد تحت کنترل اسرائیل، جایی که تلاش‌هایی برای تقویت گروه‌های فلسطینی مخالف حماس جریان دارد، و بخشی دیگر تحت کنترل حماس که بازسازی در آن انجام نخواهد شد. این وضعیت می‌تواند دامنه مذاکرات آینده را به‌شدت محدود کند.

کنترل منطقه شرق خط زرد از سوی اسرائیل به‌عنوان یک ضرورت امنیتی برای حفاظت از جوامع جنوبی این کشور توجیه می‌شود، اما در عین حال بخش اصلی غزه، که بیش از دو میلیون نفر جمعیت آن در فضای محدودتری متمرکز شده‌اند، از مرز با مصر محروم می‌شود و انزوای آن تشدید می‌گردد. افزون بر این، بیشتر زمین‌های کشاورزی غزه که پیش از جنگ منبع تولید مواد غذایی و حتی صادرات محدود بودند، در همین محدوده قرار دارند و از دسترس خارج شدن دائمی آن‌ها پیامدهای جدی اقتصادی برای غزه خواهد داشت. برخی کارشناسان معتقدند حفظ این مناطق می‌تواند بخشی از راهبرد چانه‌زنی اسرائیل باشد تا در مراحل بعدی، عقب‌نشینی محدود به‌عنوان امتیاز معرفی شود.

در میانه اجرای شکننده آتش‌بس، ایالات متحده از آغاز مرحله دوم توافق خبر داد که مستلزم عقب‌نشینی بیشتر نیروهای اسرائیلی است، اما جدول زمانی مشخصی ارائه نشد و این امر به خلع سلاح حماس گره خورده است. هم‌زمان، گمان می‌رود اسرائیل با جابه‌جایی نشانه‌های مرزی، دامنه کنترل خود را در برخی نقاط عمیق‌تر کرده باشد. در داخل اسرائیل، گروه‌های راست افراطی به‌طور علنی خواستار اسکان مجدد یهودیان در غزه شده‌اند و حضور این جریان‌ها برای بقای سیاسی دولت اهمیت دارد. با وجود این، بسیاری در اسرائیل الحاق رسمی این مناطق را منتفی می‌دانند و تأکید می‌کنند حضور نظامی تا زمانی ادامه می‌یابد که حماس به‌طور کامل خلع سلاح شود. در چنین شرایطی، تداوم اشغال بخشی از غزه می‌تواند مانعی جدی بر سر مذاکرات و آینده این منطقه باقی بماند./ منبع