نوری در انتهای تونل جنگ غزه؟ سه پرسش درباره طرح بیست‌ماده‌ای ترامپ

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، استیو ویتکاف، فرستاده‌اش در امور غرب آسیا، و جرد کوشنر، دامادش، را به مذاکرات اسرائیل-حماس در مصر فرستاد تا جنگ غزه پایان یابد، گروگان‌ها آزاد شوند و راه‌حلی پایدار شکل گیرد. مذاکرات نویدبخش‌اند و امیدها برای آتش‌بس، تبادل گروگان‌ها با زندانیان و عقب‌نشینی محدود اسرائیل از بخش‌هایی از غزه بالا رفته است. اما سؤالات بزرگ‌تری نیازمند دیپلماسی صبورانه‌تر از عملکرد دولت دوم ترامپ در جبهه‌های جهانی است.

وقتی خبر رسید که حماس بخش‌هایی از طرح بیست‌ماده‌ای ترامپ -رونمایی‌شده در سفر ۲۹ سپتامبر بنیامین نتانیاهو به کاخ سفید- را پذیرفته، ترامپ با تاکتیک‌های تهاجمی دیپلماتیک و ارتباطی، اسرائیل را به توقف عملیات نظامی و طرفین را به پیشبرد سریع توافق‌ها برای اجرای اصول طرح فراخواند.

حال اینجا سه مسئله مطرح است:

1. چه کسی اجرا و نظارت بر آتش‌بس و آزادی گروگان‌ها را بر عهده می‌گیرد؟ مذاکرات مصر احتمالاً بر گام‌های عملی مانند آزادی گروگان‌های زنده، بازگرداندن اجساد و رهایی زندانیان فلسطینی تمرکز دارد. جزئیات پیچیده عقب‌نشینی اسرائیل از غزه باید روشن شود و نقش‌ها و وظایف برای تضمین پایبندی طرف‌ها مشخص گردد. شکاف عمیق اعتماد میان اسرائیل و حماس، و پیچیدگی روابط با میانجی‌هایی مانند قطر و مصر، نیازمند توجه دقیق آمریکاست. این در حالی است که تعطیلی دولت آمریکا و کمبود پرسنل در نهادهای امنیتی چالش ایجاد می‌کند. علاوه بر میانجی‌های مورد اعتماد رئیس‌جمهور، کارشناسان باتجربه برای اجرا لازم‌اند.

• چه کسی هماهنگی میان بازیگران منطقه‌ای را بر عهده خواهد داشت؟ در هشت ماه اول دوره دوم ترامپ، رویکرد او در غرب آسیا، هماهنگی و مشاوره گسترده‌تر با شرکای منطقه‌ای را نسبت به دیگر نقاط جهان نشان داده است. پاسخ چابک او به تنش‌های پس از حمله ۹ سپتامبر اسرائیل به حماس در خاک قطر نشانه‌ای مثبت بود. مشاوره‌های شخصی ترامپ با شرکای عرب در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل برای پیش‌نمایش طرح، تمایل به کار چندجانبه را نشان داد؛ برخلاف دیگر سیاست‌های خارجی‌اش. عدم پاسخ اولیه به طرح عربی ماه مارس گذشته برای غزه پساجنگی منفی بود، اما برخی ایده‌های آن در طرح ترامپ گنجانده شد. او هنگام اعلام طرح، به مشورت‌ها و کمک‌های احتمالی شرکای عرب اشاره کرد.

• چگونه آمریکا شکاف بر سر راه‌حل دو دولتی را مدیریت می‌کند؟ مسئله راهبردی، رویکرد ترامپ به شکاف میان سیاست آمریکا و اسرائیل با اجماع غرب آسیا و جهان است که گام‌های کوتاه‌مدت باید به دولت فلسطینی منجر شود. بدون چشم‌انداز بلندمدت، گام‌های اولیه در برابر خرابکاران آسیب‌پذیرند. دولت نتانیاهو، با حمایت اکثریت اسرائیلی‌ها، راه‌حل دو دولتی را رد می‌کند. عربستان و دیگر کشورهای عربی از آن حمایت می‌کنند، همان‌طور که به‌رسمیت‌شناسی نمادین دولت فلسطین در ماه گذشته نشان داد. این کشورها، که انتظار می‌رود از نظر مالی، دیپلماتیک و شاید امنیتی طرح پساجنگی را حمایت کنند، اهرمی برای شکل‌دهی گفت‌وگوهای طرح دارند.

رویدادهای اخیر امید بی‌سابقه‌ای برای پایان جنگ و بازگشت گروگان‌ها ایجاد کرده‌اند، اما امید برنامه عملی نیست. مذاکره‌کنندگان باید به این سه سؤال با سیاست‌های واقعی، نه فقط بیانیه، پاسخ دهند./ منبع