آیا آمریکا می‌تواند نگرانی‌های امنیتی خلیج‌فارس را پس از حملات اسرائیل آرام کند؟

حملات بی‌سابقه اسرائیل به دوحه که منجر به کشته‌شدن پنج عضو حماس و یک افسر امنیتی قطری شد، موجی از نگرانی در میان پایتخت‌های متحد غربی در خلیج‌فارس ایجاد کرد و پرسش‌هایی تازه درباره توان و اراده آمریکا برای ایفای نقش دیرینه خود به‌عنوان ضامن امنیتی اعراب مطرح ساخت. در واکنش، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در بیانیه‌ای قطر را «هم‌پیمان و دوست قوی» خواند و تأکید کرد که چنین رخدادی بار دیگر در خاک این کشور تکرار نخواهد شد. او همچنین به مارکو روبیو، وزیر خارجه خود، دستور داد تا توافق‌نامه همکاری دفاعی با قطر را نهایی کند.

روبیو روز جمعه پشت درهای بسته با محمدبن‌عبدالرحمن‌بن‌جاسم آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر، در کاخ سفید دیدار کرد و سپس نخست‌وزیر برای دیدار با ترامپ به نیویورک رفت. ادامه مذاکرات دفاعی کورسوی امیدی برای حامیان روابط واشنگتن–دوحه ایجاد کرده است؛ به‌ویژه در شرایطی که رهبران حاشیه خلیج فارس نسبت به افزایش جسارت نظامی اسرائیل و توان آمریکا برای مهار آن بدبین‌تر شده‌اند. مقامات قطری تأیید کرده‌اند که از زمان سفر ترامپ به دوحه در ماه می، مذاکراتی برای گسترش توافق همکاری دفاعی جریان دارد و هدف نهایی کسب تضمین‌های قوی‌تر برای حفاظت آمریکاست.

این توافق که پس از جنگ خلیج‌فارس پایه‌گذاری شد، بارها توسعه یافته و دسترسی گسترده‌تری به پایگاه‌های نظامی، استقرار بلندمدت و همکاری در سامانه‌های پیشرفته پدافند هوایی و موشکی فراهم آورده است. پایگاه العدید که بیش از دو میلیارد دلار در آن سرمایه‌گذاری شده، مقر فرماندهی مرکزی آمریکا و محل استقرار ۸ تا ۱۰ هزار نیروی نظامی است و نقشی حیاتی در عملیات منطقه‌ای دارد.

قطر تلاش کرده خود را به‌عنوان میانجی در منازعات منطقه، از جمله میان اسرائیل و حماس، تثبیت کرده و در همین چارچوب قراردادهای اقتصادی کلانی نیز با آمریکا به ارزش صدها میلیارد دلار امضا کرده است. بااین‌حال، حمله اسرائیل دومین بار در سه ماه اخیر بود که خاک قطر هدف قرار گرفت؛ پیش‌تر در ماه ژوئن، ایران در واکنش به حملات آمریکا به تأسیسات هسته‌ای‌اش موشک‌هایی به العدید شلیک کرد که عمدتاً رهگیری شدند. نخست‌وزیر قطر حمله اخیر را «خیانت» توصیف کرد و اعلام کرد هشدار واشنگتن تنها ده دقیقه پیش از اصابت موشک‌ها دریافت شده است.

این رویداد تلاش‌های آمریکا برای ترغیب کشورهای عرب به همکاری در زمینه پدافند هوایی مشترک و تبادل داده‌های راداری، حتی با اسرائیل را دشوارتر می‌سازد. مشخص نیست نقش مرکز عملیات هوایی ترکیبی آمریکا در کشف و هشدار حمله اسرائیل چه بوده و این امر تردیدها درباره توان واشنگتن برای تضمین امنیت قطر را افزایش داده است. تحلیلگران معتقدند اصلاحات تدریجی در توافق دوجانبه شاید تا حدی دوحه را مطمئن کند، اما نمی‌تواند نگرانی عربستان و امارات را کاهش دهد.

درحالی‌که دولت ترامپ در دوره نخست خود به‌دنبال ایجاد ائتلاف دفاعی چندجانبه در غرب‌آسیا بود، رویکرد کنونی بیشتر به توافقات فردی و معامله‌ای با رهبران محدود شده است. مقامات منطقه‌ای هشدار می‌دهند که حمله به دوحه خط قرمزی تازه را در خلیج فارس ترسیم کرده است. بااین‌حال، دستیابی قطر به تضمین‌های الزام‌آور دفاعی نیازمند تصویب دوسوم سناست که حتی عربستان نیز در گذشته موفق به کسب آن نشده است. از سوی دیگر، چین و روسیه تمایلی به ایفای نقش ضامن امنیتی نشان نداده‌اند، بنابراین دوحه ناگزیر همچنان بر واشنگتن تکیه دارد.

با این ‌وجود، ضربه‌ای جدی به اعتبار آمریکا وارد شده است. برخی در منطقه تصور می‌کنند واشنگتن دست‌کم از حمله اسرائیل آگاه بوده یا آن را نادیده گرفته است. اگر چنین برداشتی تقویت شود، اعتماد به آمریکا به‌عنوان شریک امنیتی به‌شدت آسیب خواهد دید. قطر که از سال ۲۰۱۲ میزبان هیئت‌های حماس به درخواست دولت اوباما بوده است، ممکن است نقش میانجی‌گری خود را متوقف کند و حتی از همسایگانش بخواهد روابط با اسرائیل را محدود سازند. در همین چارچوب، دوحه از امارات خواسته سفیرش را از تل‌آویو فراخواند؛ درحالی‌که ابوظبی تاکنون تنها با احضار دیپلمات اسرائیلی اعتراض خود را اعلام کرده است./ منبع