از موشک تا معاملات کلان: روسیه، انتخاب راهبردی امارات

در تاریخ ۱۷ جولای ۲۰۲۵، محمدبن‌زاید آل‌نهیان، رئیس امارات، در سفری کاری به مسکو با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، دیدار کرد. این دیدار که حدود سه ساعت و نیم به طول انجامید، بر اهمیت روابط راهبردی دوجانبه و تعهد به تقویت آن تأکید داشت. پوتین از افزایش سرمایه‌گذاری‌های متقابل سخن گفت و محمدبن‌زاید بر ادامه ایجاد پل‌های همکاری تأکید کرد. در حاشیه این دیدار، دو توافق‌نامه مهم امضا شد: یکی در زمینه تجارت خدمات و سرمایه‌گذاری توسط ماکسیم رشتنیکوف و ثانی‌بن‌احمد الزیودی، وزرای اقتصاد دو کشور، و دیگری یادداشت تفاهم در حوزه حمل‌ونقل زمینی توسط وزرای حمل‌ونقل و انرژی.

روابط روسیه و امارات بر چارچوب حقوقی و نهادی استواری است که از دهه ۱۹۹۰ شکل گرفته است. اسناد کلیدی شامل توافق‌نامه‌های همکاری تجاری، اقتصادی، فنی، نظامی، حفاظت از سرمایه‌گذاری، انرژی هسته‌ای، استرداد و کمک حقوقی است. اعلامیه شراکت راهبردی در سال ۲۰۱۸ و توافق حذف مالیات مضاعف در فوریه ۲۰۲۵ از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند. کمیسیون بین‌دولتی تجارت و همکاری علمی-فناوری از سال ۱۹۹۴ و شورای تجاری روسیه-امارات از سال ۱۳۸۵ فعال‌اند.

همکاری اقتصادی دو کشور به سطح بی‌سابقه‌ای رسیده است. امارات شریک تجاری اصلی روسیه در جهان عرب است و تجارت دوجانبه در سال ۲۰۲۳ به یازده میلیارد و هشت‌صد میلیون دلار رسید و در نیمه اول سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل هشتاد درصد رشد کرد. سرمایه‌گذاری‌های روسیه در امارات بیش از ۲۵ میلیارد دلار و سرمایه‌گذاری‌های امارات در روسیه هفده میلیارد دلار است. پروژه‌های مشترک شامل مشارکت شرکت مبادله در دارایی‌های نفتی روسیه، ساخت خط لوله گاز تاویلا-فجیره، همکاری در نیروگاه هسته‌ای براکه و تأمین اورانیوم غنی‌شده توسط روساتوم است.

همکاری نظامی-فناوری نیز حوزه‌ای کلیدی است. امارات سامانه‌های پدافند هوایی پانتسیر-اس۱، موشک‌های ضدتانک کورنت، خودروهای زرهی بی‌ام‌پی-۳ و مهمات مرتبط را از روسیه خریداری کرده و تجهیزات قبلی را نوسازی کرده است. علاقه امارات به فناوری‌های دفاعی روسیه در نمایشگاه‌هایی مانند آیدکس ادامه دارد. در حوزه فناوری پیشرفته، روسکوسموس در سال ۲۰۱۹ پرواز اولین فضانورد اماراتی به ایستگاه فضایی بین‌المللی را سازمان‌دهی کرد و در سال ۲۰۲۳ ماهواره فی-دمو از پایگاه ووستوچنی پرتاب شد.

ابعاد فرهنگی، انسانی و آموزشی روابط نیز در حال گسترش است. در سال ۲۰۲۴، شعبه‌ای از دانشگاه اقتصاد پلخانوف روسیه در دبی افتتاح شد و مرکز همکاری بین‌المللی در مسکو آغاز به کار کرد. برنامه‌ریزی برای تأسیس «دانشگاه روس» در امارات در جریان است. در ژوئن ۲۰۲۴، توافق‌نامه‌ای در زمینه ورزش امضا شد. گردشگری نیز نقش مهمی دارد؛ پس از لغو روادید در سال ۲۰۱۸، در سال ۲۰۲۴، یک میلیون و ۴۷۰ هزار شهروند روس از امارات بازدید کردند.

امارات سیاستی متوازن و بی‌طرفانه در قبال مناقشه اوکراین دنبال می‌کند و خواستار حل دیپلماتیک آن است. این کشور در تبادل بیش از سه هزار و هفتصد زندانی بین روسیه و اوکراین و تبادل زندانی بین مسکو و واشنگتن در آوریل ۲۰۲۵ نقش میانجی داشته است. دیدارهای مکرر سطح بالا، از جمله سفرهای پوتین به امارات در سال‌های ۲۰۰۷، ۲۰۱۹ و ۲۰۲۳ و سفرهای محمد بن زاید به روسیه در سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، نشان‌دهنده اعتماد و نزدیکی روابط است.

روابط مسکو و ابوظبی به سطح راهبردی رسیده و از درک متقابل در مسائل منطقه‌ای و جهانی نشأت می‌گیرد. دو کشور در حل مناقشات غرب آسیا، از جمله لیبی و سوریه، همکاری می‌کنند و از گفت‌وگوی ملی و تمامیت ارضی حمایت می‌کنند. امارات، همراه با ریاض، در احیای گفت‌وگو بین مسکو و دولت سوریه نقش میانجی داشته است. سیاست خارجی امارات بر دیپلماسی چندجانبه استوار است و روسیه را قدرتی مستقل برای حل بحران‌های بین‌المللی می‌داند.

هر دو کشور معتقدند نظم جهانی کنونی، شکل‌گرفته پس از جنگ سرد، دیگر بازتاب‌دهنده تعادل قدرت نیست. امارات و روسیه از نظم جهانی چندقطبی حمایت می‌کنند که در آن هیچ قدرتی نتواند اراده خود را تحمیل کند. پیوستن امارات به بریکس در این چارچوب، گامی راهبردی برای تقویت روابط با قدرت‌هایی مانند روسیه، چین و هند و ایجاد سازوکارهای جدید حکمرانی جهانی است. این همکاری نه‌تنها بر تحولات جهانی بلکه بر توسعه عملی در زمینه‌های تجارت، انرژی، فناوری، کشاورزی، گردشگری و فرهنگ متمرکز است و به ایجاد اتحادی جامع منجر خواهد شد./ منبع