جاده ابریشم فضایی؛ همکاری چین و غرب‌آسیا در فضا

جاده ابریشم باستانی، زمانی چین و جهان عرب را از قرطبه تا کانتون متصل می‌کرد و تجارت، فرهنگ و تبادل فکری را تقویت می‌کرد. اکنون، در آستانه عصر جدیدی از اکتشافات فضایی، این مشارکت تاریخی در حال احیاست. کشورهای عربی، به‌ویژه کشورهای حاشیه خلیج‌ فارس، با سرمایه‌گذاری میلیاردها دلار در اکتشافات فضایی، به‌دنبال تنوع اقتصادی و بازسازی تصویر خود هستند و پیش‌بینی می‌شود صنعت فضایی جهانی تا سال ۲۰۴۰ به ارزش بیش از یک تریلیون دلار برسد.

جاه‌طلبی‌های فضایی جهان عرب به دوران جنگ سرد بازمی‌گردد. در سال ۱۹۸۵، یک شاهزاده سعودی به‌عنوان اولین عرب با فضاپیمای آمریکایی به فضا رفت و رقیب سوری مورد حمایت شوروی را شکست داد. در قرن بیست‌ویکم، این جاه‌طلبی‌ها اوج گرفت: در سال ۲۰۲۰، امارات متحده عربی اولین کشور عربی بود که به مدار مریخ رسید، و در سال ۲۰۲۳، عربستان اولین زن عرب را به ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) فرستاد. سایر کشورهای عربی نیز آژانس‌های فضایی تأسیس کرده یا ماهواره‌هایی به مدار پرتاب کرده‌اند.

کشورهای عربی که به‌طور سنتی به ایالات متحده وابسته بودند، به‌دلیل تنش‌های ناشی از بحران غزه به چین روی آورده‌اند. چین، برخلاف آمریکا که به‌دلیل تعهد به حفظ برتری نظامی اسرائیل در انتقال فناوری‌های دوکاربردی محتاط است، فناوری‌های پیشرفته خود را بدون پیش‌شرط در اختیار کشورهای عربی قرار می‌دهد. چین دیدگاه آمریکایی رقابت فضایی را به‌عنوان ذهنیت جنگ سرد رد می‌کند و معتقد است فناوری فضایی باید برای همه بشریت مفید باشد. ایستگاه فضایی تیانگونگ چین برخلاف محدودیت‌های ناسا، از فضانوردان خارجی استقبال می‌کند، و برخلاف توافق آرتمیس آمریکا، چین بر حاکمیت فضایی فراگیر تأکید دارد.

به‌عنوان مثال، در سال ۲۰۲۳، چین و مصر به‌طور مشترک ماهواره MisrSat-2 را توسعه دادند، و دانشمندان مصری در تمام مراحل از مونتاژ تا آزمایش مشارکت داشتند. این سطح از انتقال فناوری با شرکای غربی غیرممکن بود. در مقابل، چین به‌سوی تحقق چشم‌انداز «جامعه‌ای با آینده مشترک برای بشریت» و ایجاد «جاده ابریشم فضایی» گام برمی‌دارد.

چین تنها رقیب آمریکا در فضاست و در برخی حوزه‌ها، مانند فرود و عملیات کاوشگر در مریخ، ایستگاه فضایی تیانگونگ به‌عنوان جایگزین ایستگاه فضایی بین‌المللی، و فرود فضاپیما در سمت دور ماه، پیشرو است. با تضعیف روابط آمریکا و کشورهای عربی، چین به‌عنوان تنها جایگزین پایدار ظاهر شده است و به بازار سودآور عرب و صندوق‌های سرمایه‌گذاری دولتی کشورهای حاشیه خلیج ‌فارس دسترسی پیدا کرده است. به‌عنوان مثال، در سال ۲۰۲۳، هیأتی از آژانس فضایی عربستان با شرکت‌های خصوصی چینی برای توسعه مشترک ماهواره‌ها و فضاپیماها دیدار کرد.

با این حال، آمریکا موانعی ایجاد می‌کند. پس از سقوط کاوشگر راشد-۱ امارات در سال ۲۰۲۳، امارات برای کاوشگر راشد-۲ با مأموریت چانگ‌ئه-۷ چین همکاری کرد، اما قوانین کنترل صادرات آمریکا (ITAR) به‌دلیل وجود قطعات آمریکایی در کاوشگر، این همکاری را تهدید کرد. امارات مجبور به انتخاب بین بازطراحی کاوشگر یا پایان همکاری شد. با این حال، چین و کشورهای عربی به پیش می‌روند و معتقدند ذهنیت جنگ سرد نمی‌تواند همکاری فضایی را متوقف کند. این همکاری‌ها نشان‌دهنده رنسانس فضایی مبتنی بر پیشرفت جمعی است، نه یک مسابقه فضایی./ منبع