سیاستمدار نامحتمل؛ قمار احمد الشرع در کاخ سفید و آینده حاکمیت سوریه

ورود احمد الشرع به کاخ سفید، رئیس‌جمهور جدید سوریه که قبلاً با نام ابو محمد الجولانی رهبر هیئت تحریر شام بود و آمریکا برای دستگیری‌اش جایزه ۱۰ میلیون دلاری آمریکا تعیین کرده بود، یک بازگشت سیاسی خیره‌کننده را رقم زد. این سفر پس از حذف آرام الشرع از لیست تروریستی آمریکا و لغو تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل صورت گرفت و نماد تغییر جهت کامل واشنگتن از تلاش برای مهار سوریه، به دیدن آن به‌عنوان «شریک بالقوه در امنیت منطقه‌ای» است. دولت ترامپ که الشرع را «مردی سرسخت در کنار همسایگان سرسخت» نامیده، تحریم‌های قانون سزار را تعلیق کرده و برای باز کردن راه میلیاردها دلار کمک برای بازسازی ۲۲۰۰ میلیارد دلاری سوریه فشار می‌آورد. با این حال، مهم‌ترین جنبه این دیدار، نه بازسازی، بلکه آشتی و سازش با اسرائیل است.

میانجی‌های آمریکایی در حال سازماندهی یک تفاهم‌نامه امنیتی بی‌سابقه میان دمشق و تل‌آویو هستند که بر ایجاد سازوکارهای امنیتی مشترک در طول مرز متمرکز است. اسرائیل که پس از سقوط اسد، نیروهایی را در منطقه حائل غیرنظامی شده در جولان مستقر کرده، خواستار تضمین‌هایی در مورد عدم نفوذ ایران در جنوب غرب سوریه است؛ در حالی که دمشق خواستار خروج نیروهای اسرائیلی است. حتی گزارش‌هایی مبنی بر آمادگی آمریکا برای استقرار حضور نظامی در یک پایگاه هوایی نزدیک دمشق برای اجرای هرگونه توافق وجود دارد. با این حال، الشرع چشم‌انداز عادی‌سازی کامل با اسرائیل (پیوستن به پیمان‌ ابراهیم) را «در حال حاضر غیرواقعی» دانسته، و دلیل اصلی آن، بلندی‌های جولان است. ابهاماتی وجود دارد که آیا سوریه بر بازگرداندن حداقل یک‌سوم جولان اصرار دارد یا فقط خواستار خروج اسرائیل از مناطق حائل اشغالی اخیر است؛ این در حالی است که مقامات اسرائیلی اعلام کرده‌اند توافقی بدون به‌رسمیت‌شناختن حاکمیت اسرائیل بر کل جولان غیرممکن است.

قمار الشرع در این میان، یک عمل خطرناک و پرمخاطره است. او باید بدون اینکه تمام ادعاهای ارضی سوریه را فدا کند، امتیازات کافی را برای حفظ اعتبار داخلی نزد مردم خسته از جنگ به‌دست آورد؛ به‌ویژه که شبکه‌های اجتماعی داخلی او را به «خیانت» متهم کرده‌اند و نارضایتی‌هایی حتی در داخل نهادهای امنیتی سوریه در مورد امتیازات احتمالی وجود دارد. علاوه بر این، ترامپ و اسرائیل با نادیده گرفتن نقض حقوق اقلیت‌ها (علوی‌ها و دروزی‌ها) و حضور تشکیلات جهادی در ساختار نظامی سوریه، به‌دنبال فایده راهبردی خود هستند: قطع پیوند دمشق با تهران و حزب‌الله برای تغییر موازنه قدرت منطقه‌ای به‌نفع ریاض و تل‌آویو. منتقدان هشدار می‌دهند که این «بازسازی یک‌شبه یک جنگ‌سالار» ریسک بزرگی دارد و معلوم نیست الشرع با وجود نافرمانی احتمالی نیروهای امنیتی و مخالفت حامیانی چون ترکیه، چقدر سرمایه سیاسی برای عملی کردن تعهدات خود دارد. الشرع در یک آزمایش دیپلماتیک بزرگ قرار دارد که یا منطقه را تثبیت می‌کند، یا در سرزمینی که از رنج سیراب شده، درگیری‌های جدیدی را شعله‌ور می‌سازد./ منبع