چشم‌انداز ترامپ برای غزه ممکن است موفق شود

پس از حملات مرگبار حماس به جنوب اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، که شامل جنایت‌هایی چون قتل، تجاوز، آتش‌زدن، سر بریدن و گروگان‌گیری بود، جامعه جهانی در ابتدا همدلی گسترده‌ای با اسرائیل نشان داد. اما این واکنش احساسی چندان دوام نیاورد و توجهات به سرعت به رنج مردم غزه و خرابی‌های ناشی از حملات متقابل اسرائیل معطوف شد. مایک هاکبی، سفیر پیشین آمریکا در اسرائیل، اقدامات حماس را نمونه‌ای از «وحشی‌گری غیرمتمدنانه» خواند که باید با قاطعیت پاسخ داده شود تا هرگز تکرار نشود.

در این چارچوب، ارتش اسرائیل عملیات نظامی موسوم به «ارابه‌های گیدئون» را آغاز کرد. این عملیات بر پایه راهبرد «تصرف، تثبیت و نگه‌داری» طراحی شده و هدف اصلی آن تضعیف کامل زیرساخت‌های نظامی و حکومتی حماس، کمک به مذاکرات برای آزادی گروگان‌ها و بازگرداندن امنیت به مناطق مرزی است. از دید بسیاری از ناظران اسرائیلی، تشدید فشار نظامی تنها مسیر بازگرداندن گروگان‌ها و حذف تهدیدات آتی است.

در این میان، نگاه‌ها به طرحی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، برای آینده غزه ارائه کرده، جلب شده است. او معتقد است غزه باید به یک منطقه آزاد، امن و توسعه‌یافته تبدیل شود آنچه او از آن با عنوان «منطقه آزادی» و «ریویِرای غرب‌آسیا» یاد کرده است. ترامپ پیشنهاد داده است که فلسطینیان ساکن غزه، به ‌صورت داوطلبانه و موقت، به کشورهای دیگر منتقل شوند تا زمینه برای بازسازی کامل منطقه فراهم شود. به گفته او، «ما فقط باید این منطقه را پاک‌سازی کنیم. اینجا عملاً یک محوطه تخریب‌شده است.»

این طرح از واقع‌گرایانه‌ترین گزینه‌هایی است که تاکنون برای آینده غزه مطرح شده و می‌تواند به ایجاد ثبات در سراسر خاورمیانه کمک کند. بر اساس برخی نظرسنجی‌ها، حدود نیمی از جمعیت غزه در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، حاضرند این منطقه را ترک کنند و احتمالاً این نسبت در شرایطی که امکان ابراز آزادانه نظر فراهم باشد، حتی بیشتر است.

اما این طرح با موانعی جدی روبه‌روست. تاکنون هیچ کشوری آمادگی خود را برای پذیرش شمار قابل‌توجهی از فلسطینیان اعلام نکرده است. رهبران کشورهای منطقه نمی‌خواهند نخستین کسانی باشند که متهم به «خیانت» به آرمان فلسطین و کمک به اسرائیل برای کاهش بار مسئولیت شوند. در بسیاری از بحران‌های جهانی، جابه‌جایی پناه‌جویان به کشورهای همسایه امری معمول است مانند آنچه در سوریه، اوکراین و افغانستان روی داد. اما در مورد غزه، جهان ترجیح می‌دهد با نمایش مستمر تصاویر ویرانی، اسرائیل را تحت فشار قرار دهد تا این‌که واقعاً گامی برای بهبود شرایط فلسطینیان بردارد.

در همین زمینه، استانداردهای دوگانه‌ای است که علیه اسرائیل به کار می‌رود. تلفات غیرنظامیان بر اساس آمارهای حماس بدون تردید پذیرفته می‌شود، در حالی که نقش خود حماس در مصادره کمک‌های بشردوستانه، استفاده از سپر انسانی و سرکوب منتقدان نادیده گرفته می‌شود. ادامه طولانی جنگ تنها به سود اهداف حماس است، زیرا فشار بین‌المللی بر اسرائیل را افزایش می‌دهد.

برای اجرای موفق این طرح، لازم است که اسرائیل یک «دالان انسانی» به سمت سرزمین‌های خود ایجاد کند تا شهروندان غیرنظامی غزه بتوانند به ‌صورت داوطلبانه از منطقه جنگی خارج شوند. این مسیر می‌تواند به اسرائیل کمک کند تا کنترل بیشتری بر غزه پیدا کند، دامنه تسلط حماس را کاهش دهد و در عین حال امکان ارائه کمک‌های بشر دوستانه را بدون خطر سوءاستفاده فراهم آورد. افرادی که از غزه خارج می‌شوند باید مورد بررسی امنیتی قرار گیرند تا تروریست‌ها یا حاملان سلاح در میان آن‌ها نباشند.

تصاویری از خروج هزاران فلسطینی از غزه می‌تواند ضربه‌ای شدید به مشروعیت حماس وارد کند، به ‌ویژه اگر این افراد بتوانند آزادانه در رسانه‌ها سخن بگویند و تجربه زندگی تحت سلطه حماس را روایت کنند. این تحول می‌تواند فشار جهانی را بر کشورهایی که تاکنون از پذیرش پناه‌جویان سر باز زده‌اند، افزایش دهد و روند اسکان موقت فلسطینیان را تسهیل کند.

زمانی‌که اسرائیل در سال ۱۹۶۷ کنترل غزه را به‌دست گرفت، جمعیت این منطقه کمتر از ۴۰۰ هزار نفر بود. امروز این جمعیت به حدود دو میلیون نفر رسیده است. هیچ فلسطینی نباید به اجبار از غزه بیرون رانده شود و همه باید بدانند که در پایان فرآیند بازسازی، حق بازگشت خواهند داشت هرچند به نظر می‌رسد اکثر آن‌ها تمایلی به بازگشت نخواهند داشت.

گرچه ممکن است جهان این اقدامات را محکوم کند و واقعیت را وارونه جلوه دهد، اما صدای واقعی مردم و تصاویر خروج آن‌ها گویای حقیقت خواهند بود. به نقل از سخنان بنیامین نتانیاهو در کنفرانس آیپک، نمی‌توان هم خواهان نابودی حماس بود و هم با اقداماتی که لازمه تحقق این هدف است مخالفت کرد. با این مسیر، اسرائیل به پیروزی نهایی نزدیک‌تر خواهد شد و طرح ترامپ برای بازسازی غزه می‌تواند شانس اجرا پیدا کند./ منبع