جنگ با آمریکا و اسرائیل چگونه ایران را به روسیه نزدیک‌تر می‌کند؟
تهران همگرایی راهبردی با مسکو را ضرورتی کلیدی برای بقای نظامی، بازسازی پساجنگ و تقویت بازدارندگی بلندمدت خود می‌بیند.
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشتی با عنوان «جنگ با آمریکا و اسرائیل چگونه ایران را به روسیه نزدیک‌تر می‌کند؟» به قلم انیسه بصیری تبریزی (Aniseh Bassiri Tabrizi) در چتم هاوس (Chatham House) منتشر شده است. این یادداشت بررسی می‌کند که چگونه جنگ جاری آمریکا و اسرائیل علیه ایران، تردیدهای دیرینه در تهران درباره شراکت با مسکو را کمرنگ کرده و همکاری دفاعی و اطلاعاتی دو کشور را به یک ضرورت امنیتی تبدیل کرده است. در ادامه، چکیده مطلب آمده است.
جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران نگاه تهران به مسکو را به‌طور بنیادین دگرگون کرده است. اگرچه پیش‌تر برخی محافل در تهران، روسیه را شریکی غیرقابل اتکا می‌دانستند که بیشترین بهره را از حمایت‌های ایران می‌برد، اکنون مسکو به‌عنوان بازیگری مهم برای تضمین بقای نظامی، بازسازی پس از جنگ و بازدارندگی بلندمدت ایران نگریسته می‌شود. تنها در ماه اکتبر ۲۰۲۶، مقام‌های ارشد دو کشور سه دیدار در سطح بالا برگزار کردند؛ از جمله دیدار ۸ اکتبر مسعود پزشکیان و ولادیمیر پوتین در ترکمنستان، سفر ۱۹ اکتبر سرگئی لاوروف به تهران و دیدار با پزشکیان، عباس عراقچی و محسن رضایی برای پیشبرد توافق جامع راهبردی ژانویه ۲۰۲۵، و همچنین سفر ۲۷ اکتبر پزشکیان به مسکو در جریان مجمع کشورهای صادرکننده گاز.
در جریان این دیدارها، عراقچی روابط دو کشور را در تاریخ بی‌سابقهخواند و پوتین از رشد ۱۰.۴ درصدی تجارت دوجانبه در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ خبر داد. همچنین شرکت دولتی روس‌اتم که پس از آغاز جنگ در تاریخ ۲۸ فوریه کارکنان خود را از بوشهر خارج کرده بود، اعلام کرد شمار نیروهای ساختمانی خود در نیروگاه هسته‌ای بوشهر را به ۲۰۰ نفر افزایش می‌دهد. این فضای مثبت با بدبینی‌هایی که از اواخر سال ۲۰۲۲ در تهران شکل گرفته بود تفاوت آشکاری دارد. پیش‌تر منتقدان داخلی با اشاره به ارسال هزاران پهپاد شاهد ۱۳۱ و شاهد ۱۳۶ به روسیه، از جمله قراردادی به ارزش حدود ۲۹۰ هزار دلار برای هر فروند در قالب خرید ۲ هزار پهپاد و راه‌اندازی خط تولید پهپاد «گران-۲» در خاک روسیه، معتقد بودند مسکو در جریان جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵ کمک متقابلی ارائه نکرد و جنگنده‌های سوخو-۳۵ را تحویل نداد.
با این حال، جنگ اخیر با آمریکا و اسرائیل ارزیابی تهران از ارزش راهبردی روسیه را تغییر داده است. گزارش‌های متعددی نشان می‌دهد که مسکو اطلاعات مربوط به مواضع نظامی آمریکا، تصاویر ماهواره‌ای برای هدف‌گیری و قطعات تسلیحاتی را در اختیار ایران قرار داده است؛ موضوعی که برخلاف ادعای دونالد ترامپ مبنی بر عدم کمک مسکو و پکن به تهران، از حمایت عملی روسیه حکایت دارد. این کمک‌ها موضع جریان حامی روابط نزدیک با مسکو را در ساختار امنیتی ایران تقویت کرده و حتی منتقدان پیشین را نیز به ضرورت این همگرایی متقاعد ساخته است.
در کوتاه‌مدت، کمک‌های فنی، اطلاعاتی و تسلیحاتی روسیه به ایران کمک می‌کند تا ظرفیت‌های آسیب‌دیده در ماه‌های جنگ را حفظ کرده، حرکات ارتش آمریکا را رصد کند و در صورت تشدید دوباره درگیری، هزینه سنگینی به مهاجمان تحمیل نماید. در میان‌مدت نیز تمرکز همکاری‌ها بر بازسازی شبکه‌های پدافند هوایی، از جمله تأمین قطعات جایگزین سامانه اس-۳۰۰، فناوری‌های جنگ الکترونیک و صنایع موشکی و پهپادی خواهد بود.
در بلندمدت، مهم‌ترین پیامد این روند، نهادی‌شدن همکاری‌های نظامی میان تهران و مسکو است. هرچند سیاست‌گذاران ایرانی همچنان نسبت به اولویت‌دادن مسکو به منافع خود و نبود تضمین امنیتی الزام‌آور هوشیار خواهند ماند و حمایت روسیه به تنهایی موازنه قدرت را به‌طور کامل تغییر نمی‌دهد، اما روسیه به جزئی ماندگار و برگشت‌ناپذیر در راهبرد امنیتی و برنامه‌ریزی دفاعی آینده ایران برای ایستادگی در برابر فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا تبدیل خواهد شد./ منبع