آیا قمار کشورهای حاشیه خلیج فارس بر سر هوش مصنوعی نتیجه خواهد داد؟

در نوامبر ۲۰۲۵، وزارت بازرگانی ایالات متحده با فروش یک میلیارد دلاری شامل ۳۵ هزار تراشه پیشرفته انویدیا به شرکت «HUMAIN» عربستان و «G4» امارات موافقت کرد؛ اقدامی که نشان‌دهنده چرخش کامل دولت ترامپ نسبت به محدودیت‌های دوران بایدن است. این تراشه‌ها موتور محرک پروژه‌های عظیمی چون «Stargate UAE» در امارات هستند که با سرمایه‌گذاری ۱.۵ میلیارد دلاری مایکروسافت، قرار است در سال ۲۰۲۶ عملیاتی شود. عربستان نیز با اختصاص یک‌صد میلیارد دلار تحت «چشم‌انداز ۲۰۳۰»، به‌دنبال ساخت مناطق عظیم داده در نئوم و ریاض است. با این حال، انتقال از اقتصاد نفت‌محور به اقتصاد هوش مصنوعی در خشک‌ترین منطقه جهان، با مانعی فیزیکی روبروست: یک مرکز داده متوسط پانزده مگاواتی، سالانه معادل سه بیمارستان یا دو زمین گلف بزرگ آب مصرف می‌کند. پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۷، تقاضای جهانی برای هوش مصنوعی سالانه به ۱.۱ تا ۱.۷ تریلیون گالن آب نیاز داشته باشد؛ رقمی که برای منطقه‌ای که ۹۰ درصد آب آن از نمک‌زدایی تأمین می‌شود، یک چالش موجودیتی است.

نمک‌زدایی آب، فرآیندی به شدت انرژی‌بر است که خود گرمای بیشتری تولید کرده و نیاز به خنک‌سازی را دوچندان می‌کند؛ یک چرخه معیوب که می‌تواند مزیت «انرژی ارزان» در خلیج فارس را ببلعد. علاوه بر این، ریسک‌های ژئوپلیتیک و حملات پهپادی به زیرساخت‌ها، سرمایه‌گذاران چندملیتی را در مورد پایداری عملیات‌های حساس هوش مصنوعی در این منطقه نگران کرده است. در حالی که مدل‌های زبانی بومی مانند «فنار» در قطر و «فالکون» و «جیس ۲» در امارات در حال توسعه هستند، زیرساخت‌های واقعی همچنان به‌شدت به سخت‌افزارها، تخصص و بسترهای غربی وابسته است. عربستان با خرید شش‌صد هزار تراشه انویدیا و همکاری با “xAI” متعلق به ایلان ماسک برای ساخت مرکز داده پانصد مگاواتی، به‌دنبال بومی‌سازی این فناوری است، اما تضاد میان ترازنامه‌های فصلی وال‌استریت و نیاز به صبوری در علوم پایه، ممکن است این پیوند راهبردی را با دشواری روبرو کند.

در نهایت، موفقیت این قمار بزرگ در سال ۲۰۲۶ بستگی به این دارد که آیا کشورهای منطقه می‌توانند از مرحله «میزبانی زیرساخت» به مرحله «رهبری نوآوری» عبور کنند یا نه. ترامپ با ادغام این کشورها در اکوسیستم فناوری آمریکا، سعی دارد انگیزه آن‌ها برای نزدیکی به چین را کاهش دهد، اما هزینه‌های پنهان زیست‌محیطی و وابستگی فناورانه، می‌تواند این استقلال دیجیتال را به یک وابستگی پرهزینه تبدیل کند. اگرچه سرمایه‌گذاری‌های عظیم در فناوری‌های نوین خنک‌سازی و نمک‌زدایی با انرژی‌های تجدیدپذیر در حال انجام است، اما تا زمانی که هوش مصنوعی در کشورهای حاشیه خلیج فارس نتواند از زیر سایه مصرف بالای کربن و آب خارج شود، ادعای گذار به اقتصاد پسا-نفتی همچنان با تردید جدی روبرو خواهد بود./ منبع