هزینههای خارج از کنترل برنامههای تسلیحات هستهای آمریکا
به گزارش اطلس دیپلماسی، یادداشت «هزینههای خارج از کنترل برنامههای تسلیحات هستهای آمریکا» نوشته جان ولفستال (John Wolfsthal)، در بولتن دانشمندان اتمی (Bulletin of the Atomic Scientists)، به بررسی افزایش چشمگیر هزینهها و مشکلات مدیریتی در پروژههای نوسازی زرادخانه هستهای آمریکا میپردازد و تأکید میکند که این روند هزینهای غیرقابل کنترل، نیازمند بازنگری جدی در استراتژی و نظارت کنگره است. در ادامه، خلاصه این مطلب آمده است.
دولت آمریکا از سالها پیش برنامهای گسترده را برای نوسازی کامل زرادخانه هستهای خود آغاز کرده است که شامل سه رکن اصلی این زرادخانه یعنی موشکهای بالستیک قارهپیما (ICBM)، زیردریاییهای حامل کلاهک هستهای و بمبافکنهای استراتژیک میشود. این پروژهها با هدف حفظ قابلیت بازدارندگی هستهای و ارتقای فناوری تسلیحات طراحی شدهاند. اما هزینههای این برنامهها به شکل چشمگیری از پیشبینیها فراتر رفته و در بسیاری موارد به گونهای خارج از کنترل شدهاند که تأثیر جدی بر بودجه دفاعی آمریکا داشتهاند.
یکی از نکات اصلی که باید به آن پرداخت نقض قانون «نان-مکورودی» (Nunn-McCurdy Act) در چندین پروژه مهم نوسازی است. این قانون در آمریکا الزامی است که هرگاه هزینههای یک پروژه دفاعی بیش از ۲۵ درصد نسبت به برآورد اولیه افزایش یابد، کنگره باید در جریان قرار گیرد و تصمیمگیری درباره ادامه یا توقف پروژه صورت گیرد. در پروژههایی مانند «سنتینل» (Sentinel) که مربوط به نوسازی موشکهای قاره پیما است و همچنین پروژههای نوسازی زیردریاییهای کلمبیا (Columbia-class submarine) و بمبافکن B-52، هزینهها چند برابر شده و گزارشهای رسمی از تأخیرهای مکرر و مشکلات فنی فراوان حکایت دارد.
دلایل اصلی افزایش بیرویه هزینهها در این پروژهها چند جانبه است. نخست، تصمیمات سیاسی گوناگون و عدم ثبات در سیاستهای دفاعی باعث شده است که برنامهها بدون یک استراتژی مشخص و هماهنگ پیش روند. دوم، برخی پروژهها به شکل تک منبعی اجرا میشوند، یعنی تنها یک پیمانکار یا شرکت مشخص مسئول انجام آنهاست که این موضوع ریسکهای فنی و مدیریتی را افزایش میدهد و رقابت و کنترل هزینه را کاهش میدهد. سوم، مشکلات فنی و پیچیدگی فناوریهای جدیدی که برای نوسازی تسلیحات استفاده میشود، سبب افزایش زمان و هزینه اجرای پروژهها شده است. علاوه بر این، مدیریت ناکارآمد و ضعف در نظارت، به خصوص در هماهنگی بین نهادهای مختلف نظامی و دولتی، باعث تشدید این مشکلات شده است.
برای نمونه، هزینه پیشبینی شده برای برنامه نوسازی موشک قارهپیما سنتینل از حدود ۸۰ میلیارد دلار به بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار افزایش یافته است و زمان تحویل نهایی نیز به چند سال بعد موکول شده است. این در حالی است که زیردریایی کلمبیا که قرار است جایگزین ناوگان فعلی زیردریاییهای حامل کلاهک هستهای شود، با مشکلات مشابهی مواجه است و علاوه بر افزایش هزینه، به دلیل پیچیدگیهای فنی و صنعتی، زمانبندی پروژه نیز به تعویق افتاده است.
ادامه روند فعلی بدون اولویت بندی و بازنگری در برنامهها میتواند به فشار نامتناسبی بر ظرفیتهای صنعتی آمریکا منجر شود. اجرای همزمان تمامی برنامههای نوسازی، به ویژه در شرایط محدودیت بودجهای، نه تنها احتمال افزایش هزینهها را بالا میبرد بلکه ممکن است به کاهش کیفیت و قابلیتهای بازدارندگی نیز بینجامد. از این رو، مدیریت بهتر پروژهها، اولویتبندی دقیق و تأخیر در برخی برنامهها پیشنهاد میشود تا منابع مالی و فنی به شکل بهینه تخصیص یابد.
در مقابل، کنگره آمریکا تاکنون به طور کامل نقش مؤثر و لازم را در نظارت بر این برنامهها ایفا نکرده است و اغلب شاهد تصمیمگیریهای پراکنده و عدم واکنش سریع نسبت به افزایش هزینهها بودهایم. افزایش نقش کنگره در کنترل بودجه و مدیریت برنامهها، به ویژه از طریق تأکید بر شفافیت و گزارشدهی منظم، میتواند در مهار هزینههای بیرویه بسیار مؤثر باشد.
از نظر استراتژیک حفظ زرادخانه هستهای آمریکا نباید صرفاً بر مبنای افزایش کمی یا کیفی تسلیحات باشد، بلکه باید در چارچوب یک راهبرد مشخص و متوازن صورت گیرد. وی پیشنهاد میدهد که در کنار نوسازی فناوریها، کاهش تعداد کلاهکها یا تغییر نوع برخی تسلیحات نیز میتواند به عنوان گزینههای جایگزین و مقرون به صرفهتر مورد بررسی قرار گیرد.
ادامه روند فعلی افزایش هزینهها بدون اصلاحات مدیریتی و استراتژیک، میتواند وضعیت برنامههای هستهای آمریکا را در هالهای از ابهام قرار دهد و آسیبهای جدی به قابلیتهای بازدارندگی و امنیت ملی وارد کند. او این موضوع را زنگ خطری برای سیاستگذاران و ناظران دولتی میداند که باید با دقت بیشتری این پروژهها را مدیریت و نظارت کنند تا هم هزینهها کنترل شود و هم توان دفاعی آمریکا حفظ گردد./ منبع
