دیپلماسی قایق‌های توپ‌دار: آمریکا و بحران بی‌پایان هائیتی

در اوایل هفته گذشته، همزمان با نزدیک شدن به پایان دوره مأموریت شورای انتقالی ریاست‌جمهوری هائیتی، ناوهای جنگی و قایق‌های گارد ساحلی ایالات متحده به سواحل پورتوپرنس رسیدند. دوره این شورا در هفتم فوریه به پایان رسید و الیکس دیدیه فیس-ایمه، نخست‌وزیر مورد حمایت آمریکا، در قدرت باقی ماند. کارشناسان معتقدند که حضور ناوهای جنگی، یک نمایش قدرت از سوی واشنگتن برای اعمال نفوذ و تشویق شورا به کناره‌گیری بود؛ امری که در نهایت محقق شد. این اولین بار نیست که آمریکا کنترل سیاست هائیتی را در دست می‌گیرد، اما در حالی که این کشور همچنان درگیر خشونت باندهای تبهکار، فساد و فقر است، بسیاری این سؤال را مطرح می‌کنند که این مداخله اخیر آمریکا چقدر مؤثر بوده است.

تخمین زده می‌شود که ۹۰ درصد پایتخت هائیتی تحت کنترل باندها باشد و تنها در سال ۲۰۲۵، سازمان ملل تخمین می‌زند که نزدیک به ۶ هزار نفر کشته و هزاران نفر در میان آدم‌ربایی‌ها و حملات گسترده زخمی شده‌اند. این در حالی است که تقریباً نیمی از جمعیت در حال حاضر با گرسنگی حاد روبرو هستند. شورای انتقالی ریاست‌جمهوری که واشنگتن در آوریل ۲۰۲۴ در به قدرت رسیدن آن نقش داشت، قرار بود یک نهاد موقت برای اعمال اختیارات ریاست‌جمهوری تا زمان انتخاب رئیس‌جمهور جدید باشد. این شورا پس از ترور جوونل موئیز، رئیس‌جمهور هائیتی در سال ۲۰۲۱ و ایجاد خلأ قدرت، تشکیل شد. شورای ریاست‌جمهوری آخر هفته گذشته و تنها چند روز پس از ورود کشتی‌های آمریکایی به خلیج پورتوپرنس، پس از فشار سیاسی شدید از سوی ایالات متحده، کناره‌گیری کرد. این اتفاق پس از آن رخ داد که رأی شورا برای برکناری نخست‌وزیر با مخالفت قاطع آمریکا مواجه شد که فیس-ایمه را یک نیروی تثبیت‌کننده در برابر خشونت باندها و یک متحد بالقوه می‌داند.

اگرچه خشونت گسترده باندها مانع از برگزاری انتخابات ریاست‌جمهوری در هفتم فوریه شد، اما اکنون انتظار می‌رود فیس-ایمه در قدرت باقی بماند تا کشور برای برگزاری انتخابات عمومی برای اولین بار در بیش از یک دهه آماده شود. سفارت آمریکا این حضور نظامی را نشانه «تعهد تزلزل‌ناپذیر ایالات متحده به امنیت، ثبات و آینده‌ای روشن‌تر برای جمهوری هائیتی» توصیف کرد. اما کارشناسان می‌گویند حضور کشتی‌ها پیامی قوی‌تر ارسال کرد که می‌توانست به‌عنوان نمایش حمایت از باقی ماندن فیس-ایمه در قدرت و تهدیدی در صورت عدم تحقق آن تعبیر شود.

به گفته رابرت فتون، استاد علوم سیاسی در دانشگاه ویرجینیا، این یک «نمایش قدرت» بود. برخی کارشناسان این اقدام را با دوران «دیپلماسی قایق‌های توپ‌دار» بریتانیا مقایسه می‌کنند. جیک جانستون، مدیر تحقیقات بین‌المللی در مرکز تحقیقات اقتصادی و سیاستی، می‌گوید: «این اقدام آمریکا به این معنا نیست که ما تصمیم شما را به رسمیت می‌شناسیم، بلکه به این معناست که این چیزی است که شما باید تصمیم بگیرید و ما فقط آن را به رسمیت خواهیم شناخت». به گفته برایان کونکانون، مدیر اجرایی موسسه عدالت و دموکراسی در هائیتی، مداخله آمریکا در سیاست هائیتی یا استفاده از ناوهای جنگی برای نمایش قدرت، چیز جدیدی نیست.

او می‌گوید: «در طول دویست سال گذشته، ناوهای جنگی آمریکا برای اجرای تصمیمات ایالات متحده در مورد اینکه چه کسی باید هائیتی را اداره کند، به خلیج پورتوپرنس آمده‌اند». با وجود تعیین تاریخ‌های آزمایشی برای انتخابات در ماه آگوست و دسامبر، بسیاری معتقدند که برگزاری انتخابات در سال جاری بعید است. خشونت مداوم می‌تواند تلاش‌ها برای برگزاری انتخابات را با شکست مواجه کند. فتون می‌گوید: «من لزوماً فکر نمی‌کنم که مداخله آمریکا بحران را حل کند. اگر هائیتیایی‌ها مسئول کاری که انجام می‌دهند نباشند، فکر نمی‌کنم بتوان هائیتی را متحول کرد»./ منبع